گروه انديشه: «ترجمه، نقد و بررسی مقاله حضرت محمد (ص) در دانش‌نامه بريتانيكا: با رويكرد تطبيقی»، نوشته «سيدحسين نصر» با ترجمه و نقد «محمدباقر معموری» در آخرين شماره از فصل‌نامه «نامه تاريخ‌پژوهان» منتشر شده است.

نمای روی جلد كتاب

به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، نوشتار «ترجمه، نقد و بررسی مقاله حضرت محمد (ص) در دانش‌نامه بريتانيكا: با رويكرد تطبيقی»، نوشته «سيدحسين نصر» با ترجمه و نقد «محمدباقر معموری»، محقق و دانش‌پژوه تاريخ اسلام در آخرين شماره از فصل‌نامه «نامه تاريخ‌پژوهان» منتشر شده است.

در مقدمه اثر حاضر به قلم «محمدباقر معموری» می‌خوانيم: مدخل «محمد» دانش‌نامه بريتانيكا نوشته «سيدحسن نصر» است كه با رويكرد پديدارشناسامه به زندگی‌نامه پيامبر (ص) و تاثير شخصيت ايشان در دين اسلام و زندگی مسلمانان پرداخته‌است. نويسنده، زندگی پيامبر را از سال‌های آغازين حيات تا واپسين روزهای زندگی بررسی كرده و در جای جای نوشتار، كوشيده است پيامبر (ص) را با توجه به نگاه مسلمانان به ايشان تحليل و بررسی كند.

بررسی نقش شخصيت پيامبر در اسلام و بين مسلمانان، بررسی پيامبر و قرآن، و پيامبر و سنت و حديث وی و همچنين نقش پيامبر در فقه و الهيات اسلامی و تاثيرات شخصيت اخلاقی و معنوی ايشان در اسلام از مباحث ديگر اين مقاله است.

مقاله حضرت محمد (ص) در دانش‌نامه بريتانيكا در 10.000 كلمه به صورت بسيار فشرده و جامع نگاشته شده و در سرتاسر آن، نگاه سنت‌گرايانه نصر قابل پی‌گيری است، رويكرد پديدارشناسانه، در آغاز مقاله توسط نويسنده بيان شده و در پاورقی نيز اين ديدگاه بيشتر تشريح شده است؛ همچنين نگرش‌های صوفيانه به اسلام و رويكرد شيعی در نوشته نصر قابل مشاهده است.

نگرش سنت‌گرايانه نصر در اين مقاله سبب نشده است كه به ديدگاه‌های انديشمندان نوين اسلامی نپردازد؛ اگرچه الزاما تنافی نيز بين اين‌دو وجود ندارد؛ به‌عنوان مثال در بيان معراج پيامبر، پس از اين‌كه اشاره كرده است كه مسلمانان معراج را هم جسمانی و هم روحانی می‌دانند، بلافاصله به وجود ديدگاه‌های مخالف نزد انديشمندان جديد اسلامی اشاره می‌كند؛ البته نويسنده در اين‌گونه موارد، نامی از شخصيت نبرده است ولی مترجم سعی داشته تا حد ممكن و پاورقی، توضيح بيشتری در اين موارد ارائه كند.

در تمام مقاله، نام پيامبر اسلام (ص) و امام علی (ع) بدون هيچ لقب و پيشوندی آمده‌است، تنها تصرف نگارنده مقاله در مقاله يادكرد از پيامبر با نام حضرت محمد (ص) و يادكرد از علی (ع) با نام امام علی (ع) است. تمامی پاورقی‌های نوشته شده در مقاله، از مترجم است. رويكرد مترجم در نقد و بررسی و گسترش مطالب موجود، براساس بخش‌های تاريخی مقاله بوده است؛ از اين‌رو ساير بخش‌ها به طور جدی بررسی نشده و شايد به دليل ساختار دايره‌المعارفی و ماهيت پديدارشناسانه آن، چندان قابل بررسی نباشد.

در مجموع در گزارش‌های تاريخی اشكال‌ها و اشتباه‌هايی رخ داده كه مترجم در پاورقی به آن‌ها اشاره كرده است. همچنين اين اشكالات در نامه‌ای به آقای سيدحسن نصر و دانش‌نامه بريتانيكا ارسال شده است.

خوانندگان گرامی هنگام مطالعه مقاله بايد توجه داشت باشند كه نويسنده در موارد بسياری به مطالعه موضوع با ديدگاه رايج و براساس اعتقادات سنتی در اسلام پرداخته است. اين موارد با اشاره به سنت رايج يا باور مسلمانان قابل تشخيص می‌باشند. در اين موارد، وی قصد مطالعه تحليلی تاريخ را نداشته و تنها به باور رايج بين مسلمانان اشاره دارد. اگرچه ممكن است اين باورها در منابع تاريخی نيز بازتاب يافته يا خود بازتاب منابع تاريخی باشند، ولی با اين حال، قصد نويسنده بيان موضوع با رويكرد تاريخی و پژوهشی صرف نيست.

بخش كوتاه مطالعه بيشتر كه در انتهای مقاله اصلی به كتاب‌شناسی آثاری كه درباره حضرت محمد (ص) پرداخته است، به دليل مفيد نبودن آن برای خواننده فارسی‌زبان، ترجمه نشده است؛ در صورت تمايل به مطالعه اين بخش می‌توان به متن اصلی مقاله رجوع كرد.

فصل‌نامه شماره هشتم و نهم نامه تاريخ‌پژوهان، ويژه پيامبر اعظم (ص) در زمستان 85 و بهار 86 به چاپ رسيده است. در اين فصل‌نامه مقالاتی با عنوان «تحليلی جامعه‌شناختی از نظارت اجتماعی در عصر نبوی»، نوشته فاطمه جان‌احمدی؛ «سيره اقتصادی و معيشتی پيامبر اعظم (ص)»، نوشته محمدرضا جباری؛ «بازگشت به معيارهای جاهلی، تهديد نهضت پيامبر اعظم (ص)»، نوشته محمدعلی چلونگر؛ «رسول خدا (ص) و عدم قصاص خالد بن وليد»، نوشته فرزانه حكيم‌زاده؛ «صفه‌نشينان مسجد پيامبر (ص)»، نوشته قاسم خان‌جانی؛ ... منتشر شده است.

آخرين شماره فصل‌نامه «نامه تاريخ‌پژوهان» به مدير مسئولی «محمدرضا بارانی» و سردبيری «حسن زنديه» از سوی انجمن تاريخ‌پژوهان حوزه علميه قم، با بهای 1500 تومان در 359 صفحه منتشر و در اختيار علاقه‌مندان به مباحث تاريخ اسلام قرار گرفته‌است.