گروه وبلاگ: مدير مركز اطلاعات و مدارك اسلامی، ساماندهی اطلاعات را ‌پايه و اساسی در تبديل كتابخانه‌های سنتی دينی به ديجيتالی دانست و استفاده از استانداردهای تعريف شده سنتی را يكی از نقاط ضعف كتابخانه‌های ديجيتالی دينی در ايران عنوان كرد.

حجت‌الاسلام محمد هادی يعقوب نژاد، مدير مركز اطلاعات و مدارك اسلامی

حجت‌الاسلام محمد هادی يعقوب‌نژاد، مدير مركز اطلاعات و مدارك اسلامی، در گفت‌وگو با خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا)، كتابخانه‌ها را جزو سرمايه‌های اصلی هر جامعه‌ای دانست و ابزار فضای مجازی را در ترويج و گسترش تمدن كشورها مؤثر خواند.

وی ادامه داد: برای به كارگيری اين تكنولوژی، قواعد و اصولی وجود دارد. مفهوم استاندارد كه می‌گوييم، منظور راه‌هايی است كه ديگران رفتند و تجربه كسب كرده‌اند.

وی تصريح كرد: ما با استفاده از استانداردهای كتابخانه جهانی و تجربيات ديگران می‌توانيم از اين مسير عبور كنيم. استانداردهای تعريف شده كتابخانه ديجيتالی به طور كلی در كشور ما سنتی است و ما بايد با استفاده از راه‌هايی كه ديگران رفتند، حركت كنيم.

يعقوب نژاد در ادامه به مروری تاريخی بر سير تكاملی كتابخانه‌ها پرداخت و گفت: ابتدا كتابخانه‌های سنتی وجود داشت، كه منابع به صورت چاپی و دست‌نوشته در آن موجود بود. در دوره بعدی كتابخانه‌های خودكار مطرح شدند و پس از آن كتابخانه‌های الكترونيكی به وجود آمدند.

وی ادامه داد: كتابخانه ديجيتالی بعد از كتابخانه الكترونيكی به وجود آمد و در اين فرمت كليه منابع چاپی به طور كامل به صورت ديجيتال تبديل شدند.

مدير مركز اطلاعات و مدارك اسلامی، ساماندهی اطلاعات را در كتابخانه‌های ديجيتالی به طور عام و كتابخانه‌های ديجيتالی به طور خاص، مهم عنوان كرد.

وی ادامه داد: سازماندهی اطلاعات در كتابخانه‌های ديجيتالی و الكترونيكی، بحث پايه‌ای است. نوشتن تزاروس‌ها در ساماندهی‌ اطلاعات اصل هستند و ساماندهی اطلاعات تنها از طريق تزاروس ممكن است.

يعقوب نژاد درباره شيوه كار در كتابخانه ديجيتالی اظهار داشت: كارشناسان و متخصصان موضوعی، با مراجعه به فايل‌های الكترونيكی موضوعات مختلف از جمله موضوع دين، موجود در داخل متنها را مشخص می‌كنند و با استفاده از عنوان‌های موضوعی و يا تزاروس‌ها و يا اصطلاح‌نامه‌ها، اصطلاح و موضوع تأييد شده را به متن تخصيص می‌دهند. با اين روش برای يك‌بار متن كتاب‌ها، موضوع نگاری و ايندكس موضوعی می‌شود.

وی در ادامه تأكيد كرد: سازماندهی اطلاعات در كتابخانه‌های ديجيتالی و الكترونيكی دينی، بحث مهمی است و ما با استفاده از اين برنامه می‌توانيم به منابع از نگاه يك محقق نگاه كنيم.

از قافله تحولات مجازی در دنیا عقب افتاديم

وی خاطرنشان كرد: ما به طور كلی از قافله تحولات مجازی عقب افتاديم. امروزه در دنيا هر كتابی كه چاپ می‌شود، لوح فشرده كتاب نيز به همراه آن داده‌می‌شود. اين در همه جای دنيا فرهنگ شده، اما ما هنوز در اين بحث ترديد داريم.

او افزود: عده‌ای می‌گويند كه اين اقدام موجب می‌شود كه نسخه‌های چاپی كتاب‌ها فروش نرود. بنابراين در كشور ما هنوز فرهنگ و بينش ديجيتالی شكل نگرفته‌‌است.

اين كارشناس كتابخانه‌های ديجيتالی، تحول اين كتابخانه‌ها را در زمينه كتاب‌های دينی و معارف نسبت به ساير موضوعات، تأثيرگذارتر دانست.

وی تصريح كرد: تا زمانی كه نگاه ما به كتاب به عنوان يك تجارت و درآمد باشد، اين مشكل وجود خواهدداشت و اين يك مشكل زير بنايی و ساختاری است.

حجت‌الاسلام يعقوب‌نژاد، وارد شدن به فضای مجازی و تبديل كتب به نسخه‌های ديجيتالی آن را در انتشار كتب مؤثر خواند و گفت: كتابخانه‌های ديجيتالی به ترويج و گسترش اين كتب در فضای مجازی كمك خواهدكرد.

وی ادامه داد: در دنيای غرب تحولات در دنيا مجازی و واقعی به موازات هم دنبال می‌شود، اين‌گونه است كه نسخه سنتی و ديجيتال كتاب به موازات هم توزيع می‌شوند. در حالی‌كه هنوز در كشور ما اين فرهنگ به‌وجود نيامده‌است.

هيچ ساماندهی برای محتوای کتاب‌ها در نظر نمی‌گيريم

اين كارشناس در ادامه به بيان مشكلات اين كتابخانه‌ها پرداخت و گفت: ما اطلاعات را در يك سيستم انباشته می‌كنيم و هيچ ساماندهی برای محتوای آن در نظر نمی‌گيريم، در حالی‌كه می‌توانيم با نمايه‌سازی، محتوای كتا‌ب‌ها را ساماندهی كنيم.

يعقوب‌نژاد به چگونگی سازماندهی اطلاعات اشاره كرده و گفت: سازماندهی اطلاعات بدين ترتيب است كه ما يك نسخه را به صورت فايل الكترونيك در می‌آوريم. تزاروس‌ها در سازمان‌های اطلاعاتی پايه و اساس ساماندهی آن را شكل می‌دهند.

وی افزود: تزاروس واژه‌های مختلفی را كه در منابع وجود دارد، به يكديگر ربط می‌دهد و واژه‌های طبقه بندی ميان معانی و منابع به وجود می‌آورد.

مدير مركز اطلاعات و مدارك اسلامی، ادامه داد: ما اگر در محيط مجازی كار می‌كنيم، بايد حتماً به سمت نوشتن تزاروس‌ها حركت كنيم كه زيربنای ساماندهی اطلاعات را تشكيل می‌دهند:

وی يادآور شد: در ايران شايد حدود هشت يا ده سال است كه «گفت‌وگوی كتابخانه ديجيتالی» مطرح شده، اما هنوز اقدام عملی به معنايی كه در دنيا مطرح است، انجام نشده‌است.

كتابخانه ديجيتالی مركز اطلاعات و مدارك اسلامی را اينجا ببينيد!