گروه وبلاگ و IT: عصر اطلاعات موجب شده تا رايانه‌ها نقش مهمی را در زندگی بشری ايفا كنند. به همراه تمامی فوايدی كه اين عصر برای انسان داشته، آسيب‌های جدی را نيز متوجه جوامع كرده‌است. يكسان‌سازی مفهوم جهاد مجازی با جرائم رايانه‌ای مانند تروريسم مجازی يكی از جدی‌ترين آسيب‌های فضای مجازی اسلامی است.

امروزه اگر متون مربوط به فناوری اطلاعات و ارتباطات را بررسی كنيم، انبوهی از واژه‌های نوپديد را خواهيم يافت كه گر چه همه روزه حجم آنها افزايش می‌يابد، اما گاه كمتر تعريف درست و مشخصی از آنها می‌شود.

مثلاً برای اشاره به تروريسم جديدی كه به واسطه پيشرفت و همه‌گيری فاوا امنيت ملی كشور‌ها را تهديد می‌كند، شمار زيادی از واژه‌ها مانند جنگ اطلاعاتی، جنگ شبكه‌ای، جهاد مجازی، حمله مجازی، جنگ مجازی، تروريسم ديجتالی، جنگ رايانه‌ای، تروريسم مجازی(پركاربردترين) و غيره به كار می‌رود.

دليل اصلی بروز چنين وضعيتی اين است كه بسياری از بحث‌ها و اظهار نظرها درباره اين نوع تروريسم به جای آنكه در فضايی علمی مطرح شود در رسانه‌های عمومی و در ميان افكار عمومی رواج دارد. در اين رسانه‌ها نيز بيش از علم و منطق، احساس حكمرانی می‌كند.

با اين حال در تمامی اين تعريف‌ها ويژگی مشتركی به چشم می‌خورد. رايانه به طور جدی هدف و ابزار حملات تروريستی گروه‌های فروملی عليه دولت‌ها و گاه دولت‌ها عليه يكديگر شده‌است.(گوردون،2003)

اين واژه‌ها نشان‌دهنده نبردهای شرارت‌آميزی هستند كه عليه زير بنای حياتی يك ملت و با استفاده از رايانه و شبكه‌های رايانه‌ای شكل می‌گيرند.

پس از رخداد‌های 11 سپتامبر، در دنيا گفتمانی امنيتی حول محور تروريسم و مبارزه با آن، سازمان يافت و در اين راستا نيز خطر تروريسم مجازی برجسته شد.

بنابراين گسترش اطلاعات در جهان، عمليات تهاجمی، نظامی و تاكتيك‌های جنگی را متحول كرده‌ا‌ست، به صورتی كه برای نابودی يا مغلوب يا تضعيف نمودن دشمن ديگر نياز به جنگ‌های بزرگ و خونين و فرسايشی نيست، امروزه از طريق رايانه امكان تغيير جنگ نيز به وجود آمده‌است. پس از مطرح شدن «تروريسم مجازی»، جنگ اطلاعاتی و در پی آن «جهاد مجازی» مطرح شد.

جنگ اطلاعاتی عبارت است از استفاده از شبكه‌های الكترونيكی برای تخريب و يا از كار انداختن اطلاعات ديجيتالی و غير عملياتی كردن زير ساخت‌های اطلاعاتی كه می‌تواند عليه يك جامعه يا نيروی نظامی باشد.

حميد ضيايی پرور، مدرس دانشگاه

حميد ضيايی‌پرور، مدرس دانشگاه، با اشاره به تمايزات ميان تروريسم مجازی و جهاد مجازی گفت: مرز بين جهاد مجازی، با مفاهيم ديگری مثل تروريسم مجازی، تخريب‌گری يا روش‌های هك كردن، جاسوسی و ساير فعاليت‌های خرابكارانه در اينترنت كاملاً متفاوت است.

وی ادامه داد: چراكه جهاد مجازی يك صبغه ايدئولوژيك و آرمان‌گرايانه و نگاه مثبت و انسانی به پديده‌ها دارد و به هيچ وجه قصد سوء‌استفاده مالی، اقتصادی و يا فعاليت‌های نژادپرستانه يا فعاليت‌هايی كه خدمات عمومی را مختل كند، ندارد.

ضيايی پرور تصريح كرد: بنابراين مرز بين اين دو نزديك است و نبايد تشابه برداشت شود و اين دو به يك عنوان تلقی شوند.

مؤلف كتاب «جنگ نرم» با انتقاد از فعاليت‌هايی گروه‌های افراطی در جهان اسلام گفت: در همين چارچوب گروه‌هايی در داخل ايران و كشورهای اسلامی وجود دارند كه با تشخص به واژه «جهاد مجازی»، فعاليت‌های تخريب‌گرايانه و انحصار‌گرايانه را دنبال می‌كنند و اين قابل نقد است.

وی مشخص‌ترين وجه جامعه مجازی را اطلاعات دانست و افزود : ماده خام فضای مجازی اطلاعات است. اين اطلاعات اگر با گرايش‌های دينی و انسانی جهت داشته‌باشد و در مقابل با هدف سالم‌سازی اين فضا انجام ‌گيرد، می‌توان آن را جهاد مجازی تلقی كرد.

او تأكيد كرد: هر حركتی در مقابل فعاليت‌های ضد ملی و دينی صورت بگيرد، می‌تواند يك جنبش مجازی باشد. اما اين كه اين حركت از چه جنسی است، علاوه بر اينكه خود اين تقابل، حركت يا جهاد از جنس اطلاعات است، دارای حريم، مرزها و اصول اخلاقی و انسانی است.

«فريبا صياد»، عضو هيئت علمی گروه ارتباطات دانشگاه آزاد اسلامی، با اشاره به نقاط تمايز و تفاوت ميان بحث تروريسم مجازی و جهاد سايبری افزود: تروريسم همان‌گونه كه از نامش پيداست در جهت از بين بردن شخصيت، اصالت، آبروی افراد و يا خدشه‌دار كردن مفاهيم با ارزش دينی و ايجاد شك در مخاطب و زير سؤال بردن واقعيت و ماهيت آن است كه امروزه بيشتر از طريق اينترنت انجام می‌شود.

محمد صادق افراسيابی، دبير ماهنامه تخصصی نامه ارتباطات و دين، نيز ادامه داد: هدف جهاد، پرورش روح خود‌سازی در جامعه و فرد است، چرا كه اينگونه افعال تنها نتيجه‌اش اين است كه جوهر نفسانيت و غضب غير الهی را در افراد تقويت می‌كند.

محمد علی الستی، مدير پژوهشكده مطالعات انسانی دانشگاه آزاد اسلامی

محمد علی الستی، مدير پژوهشكده مطالعات انسانی دانشگاه آزاد اسلامی، با اشاره به برداشت‌ از تعابير جهاد تصريح كرد: اينكه ما می‌خواهيم در كداميك از تعابير جهاد حركت كنيم، دقيقاً مربوط به شناخت و دانش ما بر ميزان توانايی‌مان، مربوط می‌شود، كه در اين مقوله در چه جاهايی امكان توفيق بيشتری خواهيم‌داشت.

الستی با انتقاد از عملكرد هكرهای اسلامی افزود: معادل دانستن هك كردن سايت‌ها، با مفهوم جهاد مجازی، يك ترفند و طرح از پيش تعيين شده‌است، تا اين عمل با مفهوم تروريست معادل قرار گيرد.

وی تأكيد كرد: ما نهضت‌های آزادی‌بخش را مصداق جهاد می‌دانيم، اما فعاليت‌های تروريستی را معادل جهاد نمی‌دانيم.

او ادامه داد: ولی عده‌ای می‌خواهند با معادل قرار دادن هك و در واقع تخريب سايت‌ها و عمليات مبتنی بر تروريسم ديجيتالی در برابر جهاد مجازی، تلاش كنند تا واژه جهاد را خدشه‌دار كنند.

به جای استفاده از اين واژه، می‌توان از اصطلاح «جنگ رايانه‌ای» يا «حمله مجازی» استفاده كنيم. چراكه خطر مخدوش شدن اين واژه وجود دارد .

مؤلف كتاب «روابط عمومی در 14 گفتار» جهاد را به عنوان يكی از مفاهيم اصلی فروع دين، عبادت و يكی از عوامل برتری انسان دانست و تأكيد كرد كه اين مفهوم با تروريسم ديجيتالی معادل نشود، چرا كه خطر مخدوش شدن جهاد وجود دارد.

وی ادامه داد: به جای استفاده از اين واژه، می‌توان از اصطلاح «جنگ رايانه‌ای» يا «حمله مجازی» استفاده كنيم. چون وقتی از كلمه جهاد استفاده می‌شود، گاهی عده‌ای قصد دارند تا به طور تعمدی، بنيادگرايی اسلامی را با جهاد و در نهايت تروريسم ديجيتالی، يكسان كنند.

«ساحل فرشباف»، دانشجوی كارشناسی ارشد علوم ارتباطات اجتماعی دانشگاه تهران

«ساحل فرشباف»، دانشجوی كارشناسی ارشد علوم ارتباطات اجتماعی دانشگاه تهران، شبيه‌سازی مفهوم جهاد در فضای مجازی را به تعريف افراد از آن مرتبط دانست و اظهار كرد: چنانچه از لفظ جهاد تعريفی خصمانه برداشت شود، اين شبيه‌سازی با مشكل روبرو خواهدشد.

وی افزود: تصوير مقدس جهاد نبايد به‌گونه‌ای باشد كه آن را خشونت‌آميز نشان دهد. برخورد با ارزش‌های ديگری به صورت افراطی و تندرو می‌تواند وجه جهاد را خدشه‌دار كند.

امروزه اينترنت همچنان پديد آمدن دهكده جهانی را نويد می‌دهد اما در همان حال، از برخی جنبه به تهديدی ديجتال و نبردگاهی مجازی تبديل شده است.

كاربرد اينترنت از سوی القاعده و نبرد مجازی تايوان و چين، اسراييل و فلسطين، پاكستان و هند، وچين و آمريكا نمونه‌هايی از اين تهديد هستند. در ماجرای جنگ در كوزوو نيز اينترنت به مثابه نبرد گاهی مجازی ميان نيروهای ائتلاف ناتو و عناصر صرب به كار می‌رفت.

در جمع بندی نهايی از سخنان كارشناسان فضای مجازی چنين بر می‌آيد كه با توجه به صبغه مثبت و دينی جهاد روی آوردن به اقدامات خراب‌كارانه به وجهه اين مفهوم آسيب وارد خواهد كرد.

به ويژه با توجه به تلاش غرب در نشان دادن اين اقدام و يكسان‌سازی آن با تروريسم مجازی و برجسته كردن آن در ميان افكار عمومی، توجه به اين آسيب جدی به نظر می‌رسد.

نكته ديگر اينكه چناچه فعالان مجازی می‌خواهند در عرصه نرم‌افزاری به‌طور عمل گرايانه با تهاجمات غربی مقابله كنند بهتر ايت از واژه جنگ رايانه‌ای استفاده كرده، تا مفهوم جهاد مورد حمله قرار نگيرد.