گروه وبلاگ و IT: در بسياری از موارد پديده «هك» از موارد بی‌اخلاقی در فضای مجازی محسوب می‌‌شود، اما آيا هك كردن سايت‌های بيگانه كه اسلام را مورد هجمه قرار داده‌اند نيز يك عمل غيراخلاقی است؟ بنابراين می‌توان گفت «نیّت» هكر تعيين‌كننده اخلاقی يا غيراخلاقی بودن «هك» است.

در حال حاضر مهم‌ترين ابزار ارتباطى دنياى نوين شبكه اينترنت است كه با توجه به طراحى فوق‌العاده پيشرفته آن كه بتواند ارتباط زنده و مستقيم را در ابعاد صوتى، فنى و تصويرى بين افراد پياده‌سازى كند، يكى از مهم‌ترين ابزارهاى جهانى‌سازى محسوب مى‌شود.

هك به زبان ساده و شايد عاميانه‌ترين تعبير آن دزديده شدن كلمه عبور يك سيستم يا account است. به طور كلی نفوذ به هر سيستم امنيتی كامپيوتری را هك می‌گويند.

دسترسى غيرمجاز به داده‌ها و سيستم‌هاى رايانه‌اى يا همان hacking از نظر مفهومى و مصداقى كاملاً از تخريب و ايجاد اختلال در داده‌ها و سيستم‌ها جدا است، اما به خاطر اين كه اين دو جرم اغلب همزمان يا توام با هم ارتكاب مى‌يابند و بيشتر موارد تخريب و ايجاد اختلال مستلزم دسترسى غيرمجاز به داده‌ها و سيستم‌ها است مردم عادى آن دو را يكى تلقى مى‌كنند.

در اين گزارش به بررسی اين موضوع می‌پردازيم كه آيا «هك» و «كپی‌رايت» را می‌توان به عنوان مصاديق بی‌اخلاقی در فضای مجازی برشمرد و يا اينكه در مواردی اين دو عمل مجاز شمرده می‌شود.

حجت‌الاسلام‌والمسلمين «خدامراد سليميان»، مسئول گروه حديث پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی حوزه علميه، در گفت‌وگو با خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا) درباره كپی‌برداری از مطالب در فضای مجازی بدون ذكر منبع، تصريح كرد: در بعضی از سايت‌ها و وبلاگ‌های فضای مجازی حتماً قيد می‌شود كه استفاده از اين موضوع يا از اين مطلب منوط به ذكر منبع است و در اين موارد ذكر منبع بايد اخلاقا رعايت شود.

سليميان افزود: ولی بعضی از پايگاه‌ها به دليل اينكه هدفشان رواج تفكرات دينی است تأكيدی بر ذكر منبع و مأخذ ندارند و مقاله يا هر چيزی كه از مطلب ذكر می‌شود مجاز است بنابراين آن دسته از پايگاه‌هايی كه هيچ تأكيد و اصراری بر ذكر منبع ندارند طبيعی است كه ذكر از آنها بدون حفظ حقوق معنوی اشكالی ندارد.

وی خاطرنشان كرد: بنابراين به نظرم می‌رسد اگر در مواردی كه قيد شده ذكر منبع رعايت نشود به نوعی تضييع حقوق معنوی آنهاست و در مجموع در حال حاضر نمی‌شود يك ديدگاه مطلقی را در اين خصوص بيان كرد كه آيا حق كپی‌رايت رعايت می‌شود يا نمی‌شود.

مسئول گروه حديث پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی حوزه علميه، تأكيد كرد: می‌توان گفت در عرصه‌هايی كپی‌رايت رعايت نمی‌شود و می‌بينيم كه گاهی ذكر نويسنده و پديدآورنده هم رعايت نمی‌شود و می‌طلبد كه فعالان در اين عرصه به اين موضوع توجه ويژه‌ای داشته باشند به دليل اينكه بين يك مقاله‌ای كه در كتاب منتشر شده و يا در يك سايت يا وبلاگ تفاوتی وجود ندارد.

حجت‌الاسلام‌والمسلمين «علی زادسر»، نماينده سابق مردم جيرفت و عنبرآباد در مجلس شورای اسلامی، با بيان اينكه بدون مرز و محدوده بودن فضای مجازی نبايد باعث رشد اخلاق غير دينی در اين فضا شود، عنوان كرد: فضای مجازی با گستره نامحدود خود اين امكان را به كاربران می‌دهد، كه به هر اطلاعاتی كه بخواهند دسترسی داشته باشند اما بايد اين نكته را در نظر گرفت كه كپی‌رايت هم از نظر شرعی و هم از نظر اخلاقی در هر فضايی مشكل دارد.

نماينده مردم جيرفت و عنبرآباد در مجلس هفتم، در پايان انتقاد كرد: متأسفانه برخی اعمال نادرست امروزه در اينترنت مد شده‌است و بسياری از كاربران با استعداد از آن پيروی می‌كنند مانند هك كردن و جوانان باهوش و با استعداد سايت‌هايی را هك می‌كنند برای تفريح كه همين موارد اخلاقيات را در فضای مجازی تضعيف می‌كند.

حجت‌الاسلام «سعيد شمس»، مدير واحد پرسمان‌های قرآنی مركز فرهنگ و معارف قرآن، خواستار شد در مباحثی همچون هك، كپی‌رايت در فضای مجازی و نقض حريم شخصی كه به مسائل فقهی بازمی‌گردد علما و مراجع اظهار نظر كنند.

«محمدعلی امينی»، وبلاگ‌نويس «ايران اسلام» و يكی از مؤسسان گروه ايران اسلام در سايت ياهو، رفتارهايی مانند هك، نفوذ در حريم شخصی، پورنوگرافی و ... را از ويژگی‌های فضای مجازی دانست و تصريح كرد: ولی اين مسائل باعث نقض اخلاق دينی در اين فضا نمی‌شود. من به رفتارهای مثبت در اين فضا اشاره كردم، اما نمی‌توان به راحتی رفتارهای منفی و اخلاقيات در اين فضا را سامان داد.

وی ادامه داد: چون اين مسائل مربوط به يك ساختار اخلاقی است كه فرد بايد با آن ساختار تربيت شده باشد. بنابراين می‌توان قانون خاصی برای از بين بردن اين مسائل تدوين كرد، تربيت بايد خارج از فضای مجازی آغاز شود چون در اين فضا نمی‌توان كسی را تربيت كرد.

اين بلاگر افزود: وقتی بيرون از اين فضا اخلاقيات اين‌چنينی وجود دارد؛ مثلاً بحث كپی‌رايت به غير از فضای ‌مجازی در جامعه هم اتفاق می‌افتد. اگر بتوان جلوی اين موضوع را در فضای اجتماعی گرفت اين را هم می‌توان جبران كرد، پس راه‌های قانونی لازم است تا اين فرهنگ در جامعه نهادينه شود و به‌طبع آن در فضای مجازی می‌توان تبعات آن را ديد.

«مهدی جليلی»، متعلم كارشناسی ارشد مركز تخصصی تبليغ در حوزه علميه قم و وبلاگ‌نويس «يادداشت‌های روحانی»، تصريح كرد: متأسفانه كپی‌رايت يكی از معضلات فرهنگی ما در فضای مجازی است و تا راه‌كارهای اخلاقی نهادينه نشود و نتوانيم رسول باطنی را در وجود خود زنده‌ كنيم نمی‌توان اميدی به رعايت وجدانی قانون كپی‌رايت در بين كاربران داشت.

وی افزود: اما در كنار فعاليت‌های اخلاقی اقداماتی هم می‌توان در جهت كم كردن اين مسأله انجام داد؛ از جمله می‌توان به قوانين حمايت از توليد‌كننده و دادن تخفيف در محصولات اورجينال و اقدامات امنيتی در توليد نرم‌افزار اشاره‌ كرد.

جليلی ادامه داد: هر چند اين اقدامات ديگر از بعد اخلاق و ارزشی خود خارج خواهد‌شد اما كمترين تأثيرش اين است كه از وارد آمدن خسارت بر توليد‌كننده جلوگيری می‌شود.

دكتر «بهروز مينايی»، سرپرست معاونت فنی دبير‌خانه شورای عالی اطلاع‌رسانی، درباره هك و كپی رايت گفت: اين موارد از مصاديق بد‌اخلاقی در فضای مجازی هستند كه مصاديق اخلاقی مربوط به آنها در حوزه‌ رعايت حريم خصوصی، حقوق معنوی داده‌های الكترونيكی، دسترسی مجاز و غيرمجاز به اطلاعات و حفاظت اطلاعات الكترونيكی بررسی می‌شود و روش‌ها و ابزارهای مقابله با اين اعمال يكی از موارد اصلی مورد بررسی در نهادهای مرتبط با اخلاق در فضای سايبر است.

وی تصريح كرد: در بيانيه‌ اخير جامعه‌ اطلاعاتی نيز تمامی كشورها حمايت كامل خود را از تلاش‌های جهانی برای مقابله با جرايم رايانه‌ای مانند نفوذ غيرمجاز، انتشار هرزنامه، رفتارهای غيراخلاقی و ساير موارد به صراحت اعلام كرده‌اند.

«فاطمه موسوی»، مدير محتوايی پايگاه وبلاگ‌های ارزشی، گفت: كاربر مجازی نبايد به خود اجازه‌ دهد در حريم خصوصی و يا فضای كاربری ديگران رخنه و تجسس كند و باعث بر هم خوردن آسايش و امنيت ديگر كاربران جامعه شود؛ و يا با بكار گيری ابزار و افراد سعی در از هم پاشيدن عقايد و شخصيت افراد ديگران كند.

مدير محتوايی پايگاه وبلاگ‌های ارزشی، يادآور شد: بر اساس آمار و شواهد در طول سال‌های گذشته در مورد هك و كپی‌كردن و تخلفات افراد و سازمان‌ها در برهم زدن امنيت و حقوق شهروندان سايبری است كه اين آمار به صورت صعودی رو به افزايش است.

وی اظهار‌ كرد: بيشترين حمله به اسناد و مدارك سازمان‌های بسيار مهم و افراد و شخصيت‌های قدرتمند و صاحب‌منصب بوده‌است و در بخش ميانی بيشتر خانواده‌ها و افراديست كه دچار سوء استفاده واقع شده‌اند و در بخش انتهايی يعنی كمترين گزارشات مربوط به گزارشات فرهنگی و آثار تأليفی محققان اختصاص ‌دارد.

وی تصريح‌ كرد: بنابراين توجه به بالابردن ضريب امنيتی در هر يك از اين نمونه‌های گزارش ‌شده‌ و با پايبند‌كردن و آموزش افراد كاربر چه در بيرون و چه در اين فضا می‌توان تا حدودی به بهينه‌سازی در امر اخلاق سايبری رسيد.

بلاگر «سجاده‌ای پر از ياس» بيان ‌كرد: همين‌طور سازمان‌ها و ارگان‌ها خود را به بهترين ضريب امنيت مجهز كنند چرا كه اگر ما و كاربران كشور ما رعايت ‌كنند باز هم از سوی دشمنان و مداخله‌جويان مورد تهديد هستيم.

موسوی در مورد كپی‌رايت ادامه‌داد: بيشترين افراد متضرر فرهنگيان هستند كه در حفظ اين داشته‌ها بايد اقدامی ‌كنند و مجهز به لوازم و نرم‌افزار‌های امنيتی شوند.

«محمدرضا مريدی»، دانشجوی دكترای جامعه‌شناسی و عضو هئيت علمی دانشگاه آزاد بندرعباس، درباره رواج علاقه‌مندی كاربران اينترنتی به كشف حوزه خصوصی يكديگر گفت: مسئله حريم خصوصی يك مسئله معاصر و كبير است و اين مسئله امروزه تنها مربوط به فضای مجازی نيست و از زمانی اين دغدغه در كاربران ايجاد شده كه تمايز بيش از اندازه ميان فضای خصوصی و عمومی به و جود آمده‌است.

مريدی با تأكيد بر اينكه حوزه عمومی عملاً در حال محو می‌شود، عنوان كرد: در واقع با منفرد شدن، تكه‌تكه شدن و اينكه هر كسی برای خودش يك دنيای منحصر به فرد شخصی دارد و به عبارتی دور شدن از گستره و حوزه عمومی، كه در سنت بود به دست‌آوردن، تطابق و كشف دنيای خصوصی ولع همه شده‌است.

اين دانشجوی دكترای جامعه‌شناسی درباره راهكارهای كنترل ولع دست‌يافتن به حوزه خصوصی تأكيد كرد: اين موضوع يك جنبه آسيب‌شناختی دارد، به وجود آمدن چنين ولعی به دليل حذف فضای عمومی است و بايد برای از بين بردن آن فضاهای عمومی را بازسازی كرد.

وی با اشاره به اينكه اگر فضای عمومی بازسازی شود شايد بخش آسيب‌شناختی ولع دسترسی به حوزه خصوصی افراد را كمتر كند، اظهار كرد: فضای عمومی را ابتدا بايد در فضای واقعی بازسازی كرد، برای مثال ‌‌پارك فضای عمومی نيست يك فضای مشترك است اما يك فرهنگسرا چون امكان گفت‌وگو در آن وجود دارد يك فضای عمومی است.

وی با اشاره به «هك» به عنوان نمودی از ولع دسترسی به حوزه خصوصی در فضای مجازی متذكر شد: بدون شك هك از مصاديق ضدارزش در فضای مجازی است. هكر با دست‌يابی به اطلاعات شخصی كاربر در تلاش است تا آن ولع سركشی به حوزه خصوصی ديگران را ارضا كند.

«اكبر شيركوند»، مدرس دانشگاه و مؤلف كتاب «پيامبر اعظم(ص) در اينترنت»،بيان كرد: برای مثال «هك» يك امر غيراخلاقی خاص فضای مجازی است حتی اگر برای عمل خير انجام شود، باز غيراخلاقی بودنش را نفی نمی‌كند، ولی بعضی مواقع می‌شود از اين كار غيراخلاقی استفاده‌های مفيدی نيز انجام داد مثل هك كردن سايت‌های بيگانه كه مارا مورد هجمه قرار می‌دهند.

نويسنده كتاب «پيامبر اعظم(ص) در اينترنت»، خاطرنشان كرد: بخش عمومی هك بازيچه‌ای شده برای برخی از كاربران جوان اينترنت كه از آن برای محك زدن توانايی‌هايشان استفاده می‌كنند يا در واقع ديگر نيازهای خود را ارضاء می‌كنند و تبديل شده به يكسری از چنين كارها.

وی عنوان كرد: اما در بحث تخصصی هك و افراد خاصی كه در اين زمينه كار می‌كنند، نمی‌توانيم بگوييم كه هك جنبه بازی دارد، زيرا در اين مواقع هك بعضی اوقات به قصد ضربه زدن به فرد يا سازمان انجام می‌شود، ولی متأسفانه فرهنگ غلطی كه جا افتاده اين است كه كاربران برای پيشبرد آگاهی‌های خودشان يا در واقع كسب تجربه شروع می‌كنند به هك كردن يك سری سايت‌ها يا وبلاگ‌ها.

وی اضافه كرد: در اين زمينه متأسفانه كار نكرديم و انجام آن مستلزم يك طرح زمان‌بر با برنامه‌ريزی دقيق است تا بتوانيم جوانانمان را جهت بدهيم، تا نه وارد حريم خصوصی افراد بشوند و اگر هم توانستند وارد نشوند و اين حس كنجكاوی را نداشته باشند.

در نهايت بايد افزود اگر هك كردن سايت‌های دينی و مذهبی چنانچه به عنوان يك اپيدمی در ميان جامعه مجازی ايران مطرح شود، صدمات بدی را به جامعه دينی - مجازی كشور وارد خواهد كرد، چرا كه بسياری از اين سايت‌ها دارای عملكرد خوب و مخاطبان بسيار است.

بنابراين هك كردن اين‌گونه سايت‌ها به هر دليل توسط جامعه هكرها مورد تجاوز قرار دادن حقوق فردی تك‌تك مخاطبان خواهدبود.

از سوی ديگر فرهنگ‌سازی در ميان هكر‌ها بايد در اولويت فهرست برنامه‌های نهادهای دست‌اندركار و ذی‌نفع و همچنين دولت قرار گيرد. بالا بردن امنيت سرورهای موجود و آموزش پيشگيری از هك شدن به نهادها و اشخاص از ديگر را‌ه‌كار‌های موجود در اين بحث است.

چراكه اساساً فضای مجازی به دليل ماهيت گسترده و در دسترس بودن برای همگان همواره مورد توجه و حمله انواع مجرمان رايانه‌ای خواهدبود.

با اين توصيفات می‌توان گفت در همه موارد هك يا كپی‌رايت يك كار غيراخلاقی نيست اگرچه امروزه قسمت اعظمی از هك‌ها يا كپی‌رايت‌هايی كه انجام می‌شود تنها جنبه تفريحی داشته و به‌صورت يك عادت غلط اينترنتی درآمده و كاربران بدون درنظر گرفتن وجه اخلاقی آن اين كار را انجام می‌دهند.

ادامه دارد ...