گروه بين‌الملل: حجم مطالعات قرآنی در جهان در مقايسه با تحقيقات انجام شده درباره ديگر كتاب‌های آسمانی، به ويژه انجيل و تورات، در سطح بسيار پائينی قراردارد، بنابراين جهان اسلام بايد برای توسعه اين مطالعات تلاش كند.

پروفسور «محمدعبدالحليم» استاد دانشگاه لندن

پروفسور «محمدعبدالحليم»* استاد دانشگاه لندن و يكی از مسئولان برگزرای ششمين دوره همايش دوسالانه مطالعات قرآنی اين دانشگاه، در گفت‌وگو با خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا)، با بيان اين مطلب افزود: همه ساله تحقيقات بسيار زيادی از سوی دانشمندان و محققان كشورهای مختلف درباره انجيل و تورات به همه زبان‌های مهم دنيا منتشر می‌شود؛ اين در حالی است كه تحقيقات قرآنی اغلب به زبان عربی و فارسی و برخی زبان‌های ديگر می‌شود؛ از طرف ديگر مقاله‌ها و كتاب‌هايی كه توسط دانشمندان مسلمان درباره قرآن نوشته می‌شوند بيشتر با هدف موعظه و تبليغ اسلام به رشته تحرير درمی‌آيند و به همين دليل در محافل علمی غربی بازخورد زيادی ندارند.

وی تصريح‌كرد: دانشگاه‌ها و مراكز تحقيقاتی كشورهای اسلامی بايد نشر پژوهش‌های قرآنی به زبان‌های اروپايی را در اولويت قرار دهند، همچنين دانشمندان مسلمان بايد ديد وسيع‌تری نسبت به مطالعات قرآنی داشته باشند و تلاش كنند با نتايج پژوهش‌های دانشمندان غربی و غيرمسلمان در اين زمينه آشنا شوند و با همان شيوه و متدلوژی غربی اين پژوهش‌ها را مورد نقد و بررسی قراردهند، در واقع يكی از اهداف برگزاری همايش مطالعات قرآنی و راه‌اندازی مجله «مطالعات قرآنی» دانشكده مطالعات شرقی و آفريقايی دانشگاه لندن نيز همين امر بوده است.

پروفسور عبدالحيلم با اشاره به اهداف برگزاری همايش مطالعات قرآنی دانشكده مطالعات شرقی و آفريقايی دانشگاه لندن، گفت: اين همايش دانشمندان و پژوهشگران مسلمان و غيرمسلمان را كه درباره قرآن تحقيق می‌كنند، از سراسر جهان گردهم می‌آورد تا ضمن آشنايی با يكديگر از آخرين تحقيقات قرآنی انجام‌شده در جهان مطلع شوند؛ شركت در اين همايش و بحث‌ها و گفت‌وگوهای انجام شده در آن سبب می‌شود پژوهشگران مسلمان و غربی از فعاليت‌های يكديگر در زمينه مطالعات قرآنی استفاده كنند كه اين امر به گسترش و پيشرفت اين مطالعات كمك بسياری می‌كند؛ همچنين مباحث مطرح‌شده و مقاله‌های ارائه‌شده در همايش به دو زبان انگليسی و عربی در مجله مطالعات قرآنی كه هم به صورت چاپی و هم به صورت آنلاين در دسترس علاقه‌مندان قرار دارد، منتشر می‌شود و می‌تواند از اين طريق مورد استفاده عموم پژوهشگران قرار گيرد.

وی اظهار اميدواری‌كرد با استفاده از تجربيات به دست‌آمده از برگزاری پنج دوره قبلی، ششمين همايش پژوهش‌های قرآنی كه در ماه نوامبر (آبان ماه) برگزار می‌شود، پربارتر از دوره‌های پيشين باشد.

اين استاد دانشگاه لندن در پاسخ به اين سئوال كه سازمان‌های بين‌المللی اسلامی مثل سازمان كنفرانس اسلامی و سازمان آموزش، علوم و فرهنگ اسلامی(ISESCO) چگونه می‌توانند به توسعه مطالعات قرآنی كمك كنند، گفت: اين سازمان‌ها می‌توانند دانشجويان مستعد مسلمان را برای تحصيل در دانشگاه‌های معتبر غربی بورسيه كرده تا اين دانشجويان با تسلط يافتن بر زبان‌های غربی و اصول و متدلوژی تحقيق بتوانند كارهای ارزنده‌ای در زمينه مطالعات قرآنی به جهانيان ارائه كنند.

وی اضافه‌كرد: تشكيل مركزی جهانی برای مطالعات قرآنی اقدام ديگری است كه اين سازمان‌ها می‌توانند انجام دهند، يكی از اهداف چنين مركزی بايد ترجمه آثار برجسته پژوهشگران مسلمان در زمينه‌های قرآنی به زبان‌های بين‌المللی باشد تا اين آثار در اختيار دانشمندان و محققين همه كشورهای جهان قرارگيرد نه اين كه فقط محققين كشورهای اسلامی به آن‌ها دسترسی داشته ‌باشند؛ ما در همين باره طرحی با عنوان «طرح مطالعات قرآنی لندن» داريم كه در چارچوب آن تاكنون دو اثر برجسته و مهم قرآنی با عنوان «جهان اخلاقی قرآن» و «معرفی قرآن» تأليف مرحوم «محمد عبدالله درز» را از زبان فرانسه به انگليسی ترجمه كرده و به دنيای انگليسی زبان كه مخاطبان بسيار زيادی دارد، ارائه كرده‌ايم.

پروفسور عبدالحيلم از اين كه برخی نهادها و مراكز انتشاراتی با اهداف صرفاً تجاری و حتی گاهی مغرضانه مبادرت به انتشار تأليفات قرآنی بعضا جهت‌دار در سطح بين‌المللی می‌كنند و مراكز علمی جهان را تحت تأثير خود قرار می‌دهند، اظهار تأسف‌ كرد و گفت: اين در حالی است كه كارهای پژوهشی مسلمانان درباره قرآن اغلب فقط به يك كشور و يك زبان محدود می‌شود و تأثيرگذاری زيادی ندارد.

وی درباره علل توجه غيرمسلمانان به مطالعه قرآن به خبرنگار ايكنا گفت: عوامل متعددی در اين زمينه وجود دارند، دانشجويان و اساتيد رشته‌های الهيات و مطالعات اديان برای شناخت دين اسلام بايد درباره قرآن مطالعه كنند، شرق‌شناسان نيز از قرن‌ها پيش برای مطالعه درباره اسلام و مسلمانان به تحقيق در مورد قرآن پرداخته‌اند؛ همچنين افرادی كه درباره ادبيات و فرهنگ عربی و فارسی تحقيق می‌كنند، بايد با قرآن كريم كه نقشی اساسی در شگل‌گيری فرهنگ اين دو زبان داشته‌ است، آشنا باشند؛ البته در سال‌های اخير به دليل ارائه ادعاهايی مبنی بر ارتباط افراط‌گرايی و تروريسم با اسلام، گرايش به مطالعه درباره قرآن در غرب بيشتر از گذشته شده است.

پروفسور عبدالحليم از تاريخ قرآن، ابعاد ادبی و زبانشناختی قرآن، ترجمه‌های قرآنی، قوانين شريعت كه از آيات قرآن گرفته شده‌اند و هنرهای مرتبط با قرآن همچون خطاطی و معماری اسلامی به عنوان جنبه‌هايی از مطالعات قرآنی نام برد كه بيشتر مورد توجه محققين غربی قراردارد.

وی در پايان از «دائرة‌المعارف قرآن» منتشرشده توسط انتشارات «بريل» و «فرهنگ عربی ـ انگليسی واژه‌های قرآن» به عنوان كارهای برجسته در زمينه قرآن كه در سال‌های اخير در غرب منتشر شده‌اند، نام‌برد.

يادآوری‌می‌شود ششمين دوره همايش دوسالانه مطالعات قرآنی با عنوان «قرآن: متن، تاريخ و فرهنگ» از 21 تا 23 آبان‌ ماه سال 88 در دانشكده مطالعات شرقی و آفريقايی دانشگاه لندن برگزار می‌شود.

*پروفسور «محمدعبدالحليم» متولد كشور مصر، در كودكی يادگيری قرآن را آغاز كرد و در حال حاضر حافظ كل قرآن است؛ وی پس از تحصيل در مدارس وابسته به دانشگاه الأزهر از دانشگاه قاهره در رشته مطالعات اسلامی فارغ‌التحصيل شد و برای ادامه تحصيل به انگلستان رفت. در آنجا مدرك دكترای خود را در رشته مطالعات اسلامی از دانشگاه كمبريج اخذ كرد و در حال حاضر استاد مركز مطالعات اسلامی وابسته به دانشكده مطالعات شرقی و آفريقايی دانشگاه لندن است.

پروفسور عبدالحليم تأليفات زيادی در زمينه‌های قرآنی و اسلامی داشته كه مهم‌ترين آن‌ها ترجمه قرآن كريم به زبان انگليسی است. اين اثر در سال 2004 ميلادی توسط انتشارات دانشگاه آكسفورد منتشر شده و قرار است ويرايش جديد آن به همراه متن اصلی قرآن به زودی منتشر شود.