گروه انديشه: نشست «بررسی آيه مباهله در نگاه فريقين» با سخنرانی احسان پوراسماعيل، امروز يك‌شنبه، 22 آذرماه در دانشگاه تربيت مدرس برگزار ‌شد.

به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، احسان پوراسماعيل، سخنران اين جلسه در ابتدای اين نشست، پس از بيان نظرات و ادله شيعه درباره آيه مباهله، اظهار كرد: واقعيت تاريخی روز مباهله و روايات وارده از طريق شيعه و اهل سنت، هيچ شكی را در اين رابطه باقی نمی‌گذارد كه مراد از سه گروه اشاره شده در آيه مباهله، جز بر وجود گران‌مايه حضرت علی(ع) و حضرت فاطمه(س) و امام حسن(ع) و امام حسين(ع) بر احدی قابل تطبيق نيست.

وی در ادامه به نقش و تأثير واقعه مباهله در معرفی جايگاه والای اهل بيت(ع) پرداخت و تصريح كرد: با توجه به اين‌كه در اين آيه از حضرت اميرالمؤمنين(ع) تعبير به نفس و جان رسول اكرم(ص) شده است، عمل‌كرد صحابه بعد از پيامبر(ص) در خصوص رجوع نكردن به حضرت علی(ع) و فرزندان او، به نقد جدی كشيده می‌شود.

معاون مركز مطالعات فرهنگ و انديشه دينی دانشگاه تربيت مدرس افزود: در آيه شريفه 61 از سوره مباركه آل‌عمران، «فَقُلْ تَعَالَوْاْ نَدْعُ أَبْنَاءنَا وَأَبْنَاءكُمْ وَنِسَاءنَا وَنِسَاءكُمْ وَأَنفُسَنَا وأَنفُسَكُمْ؛ بگو بياييد پسرانمان و پسرانتان و زنانمان و زنانتان و ما خويشان نزديك و شما خويشان نزديك خود را فرا خوانيم سپس مباهله كنيم»، خداوند به سه دسته‌ی نساء، ابناء و انفس اشاره می‌كند كه ادله فراوان قرآنی، روايی و تاريخی بر صدق انطباق آن بر چهار تن از اهل بيت(ع) وجود دارد.

وی خاطرنشان كرد: حتی بر فرض اين‌كه خداوند كسی را به عنوان جانشين رسول اكرم(ص) معرفی نكرده باشد، باز بهترين گزينه كسی است كه در كلام الهی، نفس و جان پيامبر(ص) معرفی شده است. اين آيه نشان دهنده بطلان عمكرد برخی اصحاب پيامبر(ص) است كه برای فهم دين و حقايق كلام خداوند و رسول اكرم(ص) و همچنين وقوف كامل بر وقايع زمان ايشان به حضرت علی(ع) كه نفس پيامبر(ص) و ملاك حقانيت دين هستند، رجوع نكرده است.

پوراسماعيل در ادامه به نقد ديدگاه‌های مخالف از اهل سنت پرداخت و در بررسی نظر آلوسی تصريح كرد: آلوسی با پذيرش اين‌كه چهار تن از اهل بيت(ع) در اين آيه حضور داشتند، با غرض‌ورزی خاصی سعی می‌كند تا اميرالمؤمنين(ع) را جزو گروه ابناء قرار دهد.

وی افزود: آلوسی در روح‌المعانی می‌نويسد كه عرب به داماد خود ابناء می‌گويد. هدف وی اين است كه تعبير انفسنا را از اميرالمؤمنين(ع) جدا كند تا فوايدی را كه در استدلال به امامت بر حق ايشان و انتصاب الهی حضرت علی(ع) در اين آيه وجود دارد را بيان دارد.

معاون مركز مطالعات فرهنگ و انديشه دينی دانشگاه تربيت مدرس در نقد نظر آلوسی خاطرنشان كرد: اگر مراد از انفس خود شخص رسول اكرم(ص) باشد، ديگر چه دليلی وجود داشت تا پيامبر(ص) از خود دعوت كرده باشد. با توجه به اين‌كه قرآن كلام فصيح است و خداوند در ابتدای آيه به پيامبر می‌فرمايد: «فَقُلْ تَعَالَوْاْ نَدْعُ» دعوت پيامبر از كسی غير از خود بوده و حضرت علی(ع) قطعی‌ترين مقصود از اين عبارت و جان رسول‌الله است.

اين دانشجوی دكتری الهيات درباره ادعای ديگر آلوسی در مورد مرسوم بودن خطاب داماد به عنوان پسر بيان كرد: در هيچ فرهنگ‌نامه و يا كتاب لغتی تصريحی وجود ندارد كه عرب به داماد خود عنوان پسر بدهد. در هيچ جای قرآن نيز اين كاربرد مشاهده نشده است.

وی در ادامه به شبهات مطرح از سوی نويسنده المنار اشاره كرد و گفت: محمد عبده در المنار سخنان بسيار عجيب و متضادی درباره اين آيه می‌گويد. چنانچه با بررسی صدر و ذيل كلام او به دست می‌آيد، كلام او دچار تناقض می‌شود؛ وی در ابتدای آيه ادعای اجماع و اتفاق امت بر وجود پنج تن می‌كند و در انتهای آيه تفسير انفسنا به جان پيامبر(ص) را منتسب به دروغ‌پردازی‌های شيعه می‌كند.

پوراسماعيل بيان كرد: به نظر می‌آيد اين دوگانگی مربوط به شاگرد او باشد كه كتاب استاد را تكمله زده است. نويسنده المنار در ادامه به روايت شاذی اشاره می‌كند كه منظور از اين دسته را غير پنج تن معرفی می‌كند و سعی می‌كند به نوعی اميرالمؤمنين(ع) را از اين دسته جدا كند

وی افزود: با بررسی روايات اهل سنت اين روايت شاذ محسوب می‌شود و اكثريت علمای ايشان اين روايت را نقل نكرده‌اند و روايت مشهور را صحيح دانسته‌اند. گذشته از اين مسئله با فحص و بررسی سندی اين روايت دارای افراد است كه از نظر رجاليون اهل سنت به شدت تضعيف شده است.

معاون مركز مطالعات فرهنگ و انديشه دينی دانشگاه تربيت مدرس اظهار كرد: نقد ديگر عبده به كاربرد نساء در زبان عربی است؛ به باور وی كلمه نساء درباره دختر به كار نمی‌رود، به ويژه دختری كه شوهر كرده باشد. البته ايراد او درباره حضور حضرت فاطمه(س) در روز مباهله ناظر به جايگاه كليدی ايشان در بيان بسيار از حقايق تاريخی و واقعيت‌های دينی است.

وی در پايان خاطرنشان كرد: حضرت فاطمه(س) يادگار رسول اكرم(ص) و ركنی از اركان جامعه اسلامی بود و ايشان اولين و مهم‌ترين يادآور واقعه غدير خم در جامعه اسلامی بود. در كنار اين مسائل در آيات 10 و 176 سوره نساء از دختران ارث برنده با عنوان نساء ياد شده است.