گروه انديشه: آيت‌الله‌العظمی سبحانی با بيان اين‌كه آيت‏الله معرفت در علوم قرآنی محقق راستينی بود، گفت: انصافا آيت‌الله معرفت خلأيی را كه در زمينه علوم قرآنی در تشيع بود پر كرد و امروز ديگر كتاب «التمهيد» هر كجا برود، افتخار آيت‏الله معرفت و افتخار حوزه علميه و افتخار شيعه است؛ زيرا كتابی سرشار از تحقيق و خالی از تنش است.

آيت‏الله‌العظمی سبحانی، مرجع عاليقدر جهان تشيع

آيت‏الله‌العظمی جعفر سبحانی، مرجع عاليقدر جهان تشيع، در گفت‏وگوی اختصاصی با خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، در راستای شخصيت علمی و اخلاقی آيت‌الله معرفت، با بيان اين‌كه آيت‏الله معرفت، قهرمان علوم قرآن است، بيان كرد: وی توانست در عصر ما مجموع علوم قرآنی را در هفت جلد به نام «التمهيد فی علوم القرآن» منتشر كند و نه تنها ناقل باشد، بلكه محقق هم باشد. وجه تمايز كتاب‌های علوم قرآن اهل سنت و كتاب «التمهيد» اين است كه آن تأليفات بيشتر ناقل بيانات گذشته هستند، اما آيت‏الله معرفت يك محقق هست و انصافا خلأی را كه در اين بخش بود، پر كرد. كتاب «التمهيد» امروزه هر كجا كه برود، افتخار آيت‏الله معرفت و افتخار حوزه علميه و افتخار شيعه است؛ زيرا در عين حالی كه كتابی سرشار از تحقيق است، خالی از تنش است.

وی افزود: كتاب ديگری كه از آيت‌الله معرفت به يادگار مانده، «صيانة القرآن الكريم عن التحريف» است كه در حقيقت بخشی از همين التمهيد است و كتاب مستقلی نيست. از كتاب التمهيد مباحثی كه مرتبط با تحريف‏ناپذيری قرآن بوده است را استخراج كرده‏اند و به صورت كتاب مستقلی در اين زمينه نگاشتند.

اين مرجع عاليقدر شيعه با بيان اين‌كه آيت‏الله معرفت كوشش فراوانی انجام داد تا لكه تهمتی را از دامن شيعه بزدايد، اظهار كرد: اين لكه همان متهم كردن شيعه به تحريف قرآن است. آيت‌الله معرفت در اين كتاب به اين مسئله می‏پردازند كه اين تهمت از كجا آمده و ريشه‏اش در كجاست؟ بحمدالله ايشان توانسته‏اند كه به خوبی از اين كار برآيند.

وی با اشاره به كتاب «شبهات و ردود» آيت‌الله معرفت بيان كرد: بالاخره مخالفان قرآن در طول اين چهارده قرن، كوتاه ننشستند، خصوصا كسانی كه به اصطلاح، اهل كتاب هستند و يا آن‌هايی كه حتی اهل كتاب نيستند و مادی‌گرايند، توانسته با فشارها و اجتماعات، خردهايی بر قرآن بگيرند. حتی يك كشيش انگليسی به نام «سال» كتاب مستقلی دارد كه در بيروت به زبان انگليسی چاپ شده و بعدا به زبان عربی ترجمه شده است كه مؤلف آن اسم مستعار به نام «هاشم العربی» دارد.

نويسنده تفسير «منشور جاويد» خاطرنشان كرد: آيت‌الله معرفت اين كتاب را از من خواستند و من يك نسخه از آن را به ايشان دادم. ايشان شبهات اين كتاب و ديگر شبهاتی كه از اينجا و آنجا بود را جمع‌آوری كرد و كتاب بسيار مستقلی تحت عنوان «شبهات و ردود» نوشت؛ بنابراين اصل كتاب‌های ايشان را می‌توانيم به اين نام ترويج كنيم يكی «التمهيد فی علوم القرآن»، ديگری مستخرج از آن كه كتاب «صيانةالقرآن كريم عن التحريف» است و سومی هم «شبهات و ردود» كه در آن به مسائل تاريخی و ادبی پرداخته شده است و از جهات مختلفی در اين مورد بحث، و مخالفان را خلع سلاح كرده است.

اين مرجع جهان تشيع با اشاره به وجود ضعف مزاج و عارضه قلبی آيت‌الله معرفت، تصريح كرد: ايشان تصميم گرفت تمام رواياتی كه در تفسير قرآن وارد شده را در يك جا جمع كند. قبل از آن‌كه تفسير ثعلبی چاپ شود، ايشان مشغول اين كار شد، اما بعد از آن‌كه تفسير ثعلبی را در بيروت چاپ كردند و اين كتاب اثری از نسخ خطی استنساخ شد، آيت‌الله معرفت مسئله را از نو شروع به نوشتن كرد. هرچند عده‌ای به او كمك كردند.

نويسنده تفسير «منشور جاويد» با بيان اين‌كه در زمان حيات آيت‌الله معرفت يك جلد از «التفسير الأثری الجامع» چاپ شد، اظهار كرد: آيت‌الله معرفت لطف كردند و اين كتاب را به من دادند و خواستند نقد و نظری بر آن داشته باشم. من نيز نظرات خودم را به ايشان دادم و آيت‌الله معرفت قول داد كه اين اشكالات را در چاپ بعدی اصلاح كند.

آيت‌الله‌العظمی سبحانی با بيان اين‌كه طبيعی است افرادی كه نوآوری‌هايی دارند، اين نوآوری‌ها با تمام سليقه‌ها تطبيق نكند و انتقاداتی را به همراه می‌آورد، تصريح كرد: البته اگر اين اختلافات جوهری و اساسی باشد، زمينه انتقاد باز است. در بزرگداشتی كه در قم برای آيت‌الله معرفت گرفته شد، سخنرانی كردم. آن مرحوم هم حضور داشت و من نيز انتقادات را كه نسبت به مقدمه آن كتاب داشتم بيان كردم و ايشان نيز پذيرفت.

نويسنده كتاب «مدخلی بر مسائل جديد كلامی» با اشاره به جامعيت علمی آيت‌الله معرفت، بيان كرد: ايشان در كنار پرداختن به اين مسائل، فقيه نيز بود و در خدمت آيت‌الله خوئی و امام خمينی(ره) ساليان دراز درس خوانده بود و آثار فقهی هم داشت. علاوه بر اين، اهل قلم و نويسنده هم بود، نويسنده‌ای برای عصر حاضر. فرق است بين كسی كه در ايران باشد و عربی بنويسد، و يك عرب اصيل؛ زيرا يك ايرانی تحت تأثير محيط است، اما آيت‌الله معرفت چون در بلاد عربی متولد شد و تربيت يافت، نويسندگی وی صد در صد نويسندگی عرب مصری، عراقی و خالص بود.

آيت‌الله‌العظمی سبحانی با اشاره به نظريه آيت‌الله معرفت در نسخ قرآن، بيان كرد: ايشان تقريبا با ما هماهنگ بود. مرحوم آيت‌الله خوئی مدعی است كه اصلا در قرآن نسخ نيست و عملا تمامی آياتی كه محتمل النسخ است، را منسوخ نمی‌داند. البته نمی‌توانم بگويم قاطعانه، اما بالاخره كوشش اين است كه نسخ در قرآن را به حد صفر برساند يا به حداقل، اما مرحوم آيت‌الله معرفت قائل به نسخ بود. يكی در آيه نجوا كه خداوند می‌فرمايد و هيچ كس عمل نكرد و اميرالمؤمين(ع) يك دينار داد و نجوا كرد و اين آيه منسوخ شد؛ زيرا خداوند می‌فرمايد: «أَأَشْفَقْتُمْ أَن تُقَدِّمُوا بَیْنَ یَدَیْ نَجْوَاكُمْ صَدَقَاتٍ ....».

اين مرجع جهان تشيع افزود: آيه منسوخ ديگر به نظر آيت‌الله معرفت راجع به عده وفات است كه آمده است، عده وفات زنان يك سال است، «وَالَّذِينَ یُتَوَفَّوْنَ مِنكُمْ وَیَذَرُونَ أَزْوَاجًا وَصِیَّةً لِّأَزْوَاجِهِم مَّتَاعًا إِلَى الْحَوْلِ غَیْرَ إِخْرَاجٍ». آيه بعدی كه بعد نازل شده است ولو در قرآن قبل از اين آيه آمده است، اين عده را چهار ماه و ده روز معرفی می‌كند كه «وَالَّذِينَ یُتَوَفَّوْنَ مِنكُمْ وَیَذَرُونَ أَزْوَاجًا یَتَرَبَّصْنَ بِأَنفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَعَشْرًا». ايشان در اين دو مورد قائل به نسخ بود.

آيت‌الله‌العظمی سبحانی با بيان اين‌كه آيت‌الله معرفت متولد سال 1309 هجری شمسی بود، تصريح كرد: خداوند منان روح ايشان را شاد كند، نزديك به هشتاد سال عمر كرد و در اين عمر پربركت خدمات فراوانی نسبت به قرآن و شيعه كرد و شاگردان فراوانی را تربيت كرد. از خداوند منان برای روح ايشان طلب مغفرت و علو درجه خواهانيم و برای اين جمعی كه از خبرگزاری قرآنی ايران برای بزرگداشت آيت‌الله معرفت تلاش می‌كنند، توفيقات بيشتر در خواست می‌كنيم؛ زيرا هرچه معلمان و خادمان قرآن را بيشتر به جامعه قرآنی معرفی كنيم، نوعی خدمت به قرآن كريم كرده‌ايم.