گروه سياسی: رهبر معظم انقلاب در ادامه جلسه بيست ‌و ششم تفسير قرآن خود، به بحثی پيرامون «والحجاره» در قرآن پرداختند.

رهبر معظم انقلاب اسلامی

به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا) رهبر معظم انقلاب اسلامی، حضرت آيت‌الله خامنه‌ای در جلسات تفسير قرآن خود به تبيين واژه‌های بنيانی و آيات كلام‌الله ‌مجيد می‌پردازند. اين خبرگزاری با عنايت به رسالت قرآنی خود بر آن است تا بصورت سلسله‌وار نظرات معظم‌له را در موضوعات مختلف قرآنی به مخاطبين خود ارائه دهد.

متن ذيل، نظرات ايشان پيرامون «والحجاره» در قرآن است كه در ادامه جلسه بيست ‌و ششم تفسير ايشان بيان شده است؛

وقودها الناس آدمی است

بهرحال انسان گناهكار و انسان كافر و انسانی كه از زحمت خدا محروم شده با اعمال خودش برای خود دوزخی فراهم آورده و در آن آتش می‌سوزد. پس: وقودها الناس آدمی است و بعد از آن: والحجاره يعنی سنگ است كه در معنای سنگ حرف‌های گوناگونی گفته شده:

بعضی‌ گفته‌اند، منظور از سنگ در اينجا، همان بت‌های سنگی است كه كفار آنها را عبادت می‌كردند كه همچنان در طول تاريخ اين بت‌های سنگی وجود داشته و امروز هم هست. بعضی هم اينطور حدس زده‌اند كه منظور از اين سنگ در آيه قرآن، سنگ‌های قيمتی و جواهراتی است كه انسان‌ها آنها را در دنيا زينت گمان می‌كند و مايه تفاخر خودش به حساب می‌آورد، ولذا چون همه‌ی اينها مغضوب خدا هستند، خداوند آنها را می‌سوزاند كه البته دليلی نيست كه مراد از «والحجاره» اينها باشد.

بعضی هم گفته‌اند منظور از سنگ، آن دل‌های آدميانی هستند كه ياد خدا را در دلها‌يشان راه نمی‌دهند و در مقابل خدای متعال خضوع نمی‌كنند، يعنی مثل سنگ هيچ موعظه و هيچ سخن حقی در آنها اثر نمی‌گذارد و آن كسانی كه قائل به هر يك از اين سه معنا هستند، برای تعبير و تفسير خودشان يك معنای رمزی را در نظر دارند و يك شاهدی هم از قرآن برای اين سخن‌شان ذكر می‌كنند.

اما اينكه گفتيم دليلی ندارد، يعنی دليلی نداريم كه مراد از سنگ در اينجا همان چيزی باشد كه آنها می‌گويند، والاّ مثلاً آن معنای اول كه گفتند مراد از سنگ‌ همان بت‌هاست.

انكم و ماتعبدون من دون‌الله حصب جهنم (انبياء - 95): اين خطاب به كفار است

آيه‌ای در قرآن داريم كه: انكم و ماتعبدون من دون‌الله حصب جهنم (انبياء - 95): اين خطاب به كفار است، يعنی شما و آن چيزهايی كه غير از خدا می‌پرستيد همه‌ی شما با هم در جهنم خواهيد سوخت و اين را دليل گرفتند برای اينكه منظور از حجاره همان بت‌های سنگی است، در حالی كه می‌دانيم همه‌ی چيزهايی كه می‌پرستيدند از جنس سنگ نبودند، بلكه از جنس چوب و چيزهای ديگر هم ممكن بود باشد.

ولذا اين آيه در قرآن هست، اما اين آيه دلالت بر اين ندارد كه مراد از حجاره در اينجا همان بت‌های سنگی باشد، يا آن كسانی كه می‌گويند مراد سنگ‌های قيمتی است، يك معنای رمزی در نظر دارند و آن همان چيزی است كه اشاره شد.

اين سنگ‌های قيمتی برای اشراف و مترفين و پولدارهای دنيا در طول زمان، همواره يك وسيله‌ی تفاخری نسبت به ديگران بوده كه به آنها علاقه‌ی وافری داشتند و همان‌طور كه شنيديد و می‌دانيد الماس‌های گران‌قيمت، يا برليان‌ها و زمردهای آنچنانی را به سر و روی خودشان می‌آويختند برای اينكه تفاخر كنند به انسان‌های ديگر، يعنی صرف يك چيز زيبايی‌آور مورد نظر نيست، زيرا ای بسا يك چيز ديگری مثل گل شخص را زيباتر از همراه داشتن يك زمرد می‌كند، اما زمرد از حيث گران‌بها بودن مورد نظر است، يعنی برای پولدارها و برای برخورداران از ثروت مايه تفاخر است، ولذا آن كسانی كه گفتند اين سنگ‌ها در آتش دوزخ سوخته خواهد شد.

در واقع برای نفی اين بعد و اين جنبه‌ی حجاره يك چنين معنای رمزی و سمبليكی را از قرآن درآوردند. حالا با توجه به اينكه ما اين معنای سمبليك را قبول داريم و می‌پذيريم كه وقتی اين وسايل قيمتی مايه تفاخر انسانی بر انسان ديگر شد و انسان‌ها را در مقابل آنها به تحقير كشاند، اين چيز بدی است، اما دليل بر اين نمی‌شود كه معنای حجاره در اين آيه شريفه مثلاً همان جواهرات باشد.

يا آن كسانی كه گفته‌اند منظور دل‌های سخت است در اين رابطه هم آياتی در قرآن هست كه می‌گويند: ثم قست قلوبكم من بعد ذلك فهی كالحجاره اواشد قسوه و ان من الحجاره لما يتفجر منه الانهار (بقره - 73).

از سنگ گاهی آبی می‌جوشد، اما از دل‌های اينها هيچ خيری نمی‌جوشد

دل‌های اينها مثل سنگ است. يا سخت‌تر از سنگ، از سنگ گاهی آبی می‌جوشد، اما از دل‌های اينها هيچ خيری نمی‌جوشد انسان‌هايی در دنيا هستند كه دلهای‌شان واقعاً مثل سنگ است، هيچ حرف حقی و هيچ سخن معقول و منطقی و هيچ‌ انگيزه‌ی انسانی در دل‌های اينها وجود ندارد و مشاهده نمی‌شود، مثل اين قساوتمندان معروف عالم كه انسان تعجب می‌كند، چگونه اينها در حقايق اينقدر سنگدل هستند؟!

اما اينكه مراد از حجاره در اين آيه همين دل‌های سخت و سنگ باشد، برای اين هم انصافاً هيچ دليلی نداريم. وقودها الناس و الحجاره آتش‌گيره‌ی دوزخ خداوند، در قيامت انسان‌ها هستند و سنگ‌ها. بهرحال اينكه بگوييم اين سنگ، يعنی دل‌های سخت همان انسان‌هاست، با قرآن نمی‌شود اينگونه روبرو شد كه انسان از ذوق و سليقه‌ی خودش يك معنايی را تصور كند و آن را به حساب قرآن بگذارد و بگويد مراد اين است! نمی‌شود اينطور معنا كرد.

ای‌بسا همين الفاظ و عبارات قرآنی، معنا‌ی‌ی بسيار و دقيقی داشته باشد

البته بايد عرض كنم: كه ای‌بسا همين الفاظ و عبارات قرآنی، معنا‌ی‌ی بسيار و دقيقی داشته باشد و الان كه من دارم برای شما بيان می‌كنم، در آن حدی كه مطالعه دارم و دقت كردم، چيزی را از آن نمی‌فهمم، يعنی همان ظاهرش را حس می‌كنم.

اما يك انسان با معرفت بالا در يك توجه و تدبری، ناگهان ممكن است يك معنای بسيار ظريف و پرمغز و عميقی را از همين جمله پيدا كند اين چيزی است كه نمی‌شود آنرا نفی كرد، اين عبارت و اين جمله كه در كتابها هست تا آن جايی كه بنده فهميدم، گنجايش و تحمل اين معنا را كه برای شما بيان كردم ندارد و اين معانی را نمی‌شود بر اين كلمات بار كرد، اما ممكن است يك معنای ظريف و پرعمق ديگری داشته باشد.