گروه هنر: در معماری گذشته كه تطابق بيشتری با معيارهای اسلامی داشت، اشراف ساختمانی بر ساختمان ديگر وجود نداشته و ساختمانی برای ساختمان ديگر مزاحمت ايجاد نمی‌كرد چون اين امر برخلاف عدالت و حفظ حريم اسلامی است.

«بهرام هوشياريوسفی» معمار

«بهرام هوشياريوسفی» معمار در گفت‌وگو با خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا) با تاييد اين مطلب گفت: از دو منظر می‌توان به معماری اسلامی نگاه كرد. يك منظر، معماری دور‌ه‌های اسلامی است كه بيشتر بحث سبك و فرم را مد نظر دارد و ديگری بحث محتوايی است كه قابليت معماری اسلامی در آن وجود دارد.

كارشناس ارشد معماری درباره علت اطلاق قيد اسلامی به معماری بيان كرد: با رعايت و اعمال يكسری اصول در معماری، صفتی به معماری مضاف می‌شود با عنوان «اسلامی». در مواردی مراد از معماری اسلامی، معادل بحث تاريخی آن است كه از آن با نام معماری دوره‌های اسلامی ياد می‌شود در مواردی هم كه اخيراً بسيار باب شده، بحث هويتی معماری است كه بحث‌های محتوايی و ارزشی است.

مدرس دانشگاه سوره و دانشگاه آزاد وجه مميزه معماری اسلامی از ديگر معماری‌ها را چنين دانست: از لحاظ سبك‌شناسی دوره‌‌های مختلفی كه معماری اسلامی داشته كاملاً قابل رصد است مثلاً معماری سلجوقی يا معماری صفوی كه در دوره اسلامی شكل گرفته ولی اگر بحث جديدی را مطرح كنيم كه برای توليد معماری جديد كاركرد داشته باشد همين كه يكسری ارزش‌های اسلامی را لحاظ كنيم می‌توانيم معماری داشته باشيم كه متفاوت از ديگر معماری‌ها باشد.

وی در ادامه سخنان فوق ابراز داشت: عدالت اصل ساختاری در اسلام است و در معماری و شهرسازی اين مورد می‌تواند مورد مداقه قرار گرفته و از طريق كالبد شهری ابراز شود در اين صورت توانسته‌ايم يك مولفه هويت‌زای اسلامی به بنا اضافه كنيم. در معماری گذشته اشراف ساختمانی بر ساختمان ديگر وجود نداشته و ساختمانی برای ساختمان ديگر مزاحمت ايجاد نمی‌كرده است چون اين امر برخلاف عدالت و حفظ حريم اسلامی است.

اين معمار در پاسخ به نقد خبرنگار ما درباره اين مطلب كه رعايت بعضی از اصول به علت دشواری‌های زندگی امروز از جمله كمبود زمين بسيار مشكل است، گفت: اگر توليد ساختمان نظام‌مند باشد و مسائل ارزشی، زيبايی‌شناسی و ديگر مولفه‌ها رعايت شود رويه عمومی نيز مسير صحيح خود را طی خواهد كرد و اگر در كوتاه‌مدت به مساله سودجويی نگاه نكنيم چنين مسائلی را در معماری شاهد نخواهيم بود حتی كسانی هم كه دغدغه چنين اموری را ندارند و صرفاً كار بساز و بفروشی انجام می‌دهند نيز در مسير صحيح هدايت می‌شوند.

«هوشياريوسفی» به ذكر نمونه‌هايی از بناهای اصولی پرداخت و گفت: ساختمان‌هايی مثل موزه هنرهای معاصر تهران، برج آزادی، ساختمان ميراث فرهنگی از جمله ساختمان‌هايی هستند كه بنای معماری صحيحی دارند. در مورد ساختمان‌های مسكونی نيز اين مساله صدق می‌كند و هر ساله جايزه مجله معمار به معماران برتر داده می‌شود و در اين زمينه نيز معماران ما كسب رتبه كرده‌اند.

وی در مورد مصداق‌های عينی نمونه كارهای خود كه در آن‌ها علاوه بر بهره‌گيری از موتيوهای اسلامی به ويژگی به‌روزبودن هم توجه كرده، ابراز داشت: بعضی فكر می‌كنند كه معماری اسلامی تنها استفاده از الگوهای شكلی گذشته مثل طاق و فوق و غيره است. اين قضيه تنها می‌تواند بخشی از ماجرا باشد ولی من معتقدم كشف روند فكری گذشته و سعی در ادامه اين روند و ترجمان آن به زبان روز بسيار دشوارتر و نتيجه‌بخش‌تر است و در كارهای خود سعی كرده‌ام كه اين اصول را رعايت كنم. به طور مثال در مسابقه‌ای كه اخيراً برگزار شد در طرحی كه به صورت گروهی كار كرده بوديم (عكس اول، مسابقه ملی) سعی كرديم در عين استفاده تجريدی از موتيوها، الگوهای تاثيرگذار و مفيد گذشته را با زبان حال مجدداً بيان كنيم.

اين معمار در ادامه افزود: در نمونه ديگری از كارهايم (عكس دوم، طرح توسعه فروشگاه بيهقی - مشاور رايزن) كه با همكاری يكی از مشاوران ارايه شده عين يك حركت بصری مجدداً تكرار شده كه تاثيرگذاری مستقيم نوستالژيك (با ارجاع به شمايل‌های آشنای گذشته) در مخاطب عام مدنظر بوده است. در نهايت معمار بايد مولفه خلاقيت را به هيچ وجه فراموش نكرده و ويژگی فرهنگ‌ساز معماری را لحاظ كند.

طرح برگزيده مسابقه مجموعه ملی از نمونه آثار هوشياريوسفی

عضو نظام مهندسی استان تهران درباره اصول معماری اسلامی و منبع آن ابراز داشت: اصولی در اسلام برای بناهای مسكونی و عمومی وجود دارد كه به طور معمول معماران ما در گذشته اين اصول را رعايت می‌كردند كه امروزه نيز اعمال اين اصول در معماری لازم است.

وی تصريح كرد: از جمله اين اصول بهره‌گيری از طبيعت در كار، عدم لطمه‌زدن به طبيعت و آزار رساندن به انسان، نظم، انسان‌گرايی يك اثر به‌طوری كه اثر در خدمت نيازهای انسان باشد، استفاده از هندسه‌ای كه با ذهن هماهنگی داشته باشد مثل گنبد مسجد شيخ لطف‌الله، استفاده از اقليم منطقه كه صرفه‌جويی و قناعت را در پی دارد از اصول مهم معماری در اسلام است و در نهايت نيت معمار نيز بسيار مهم است چرا ‌كه در تفكر اسلامی هر كاری كه انسان انجام می‌دهد می‌تواند عبادت باشد.

«هوشياريوسفی» در پاسخ به خبرنگار ما درباره اين مطلب كه تا چه ميزان اصول معماری اسلامی متكی بر آموزه‌های ائمه در حلقه درس شاگردان آنهاست و آيا منبعی در اين زمينه وجود دارد اظهار بی‌اطلاعی كرد و افزود: پاره‌ای اصول درباره مساجد در شهر اسلامی وجود دارد كه بسيار تداعی‌كننده اين قضيه است. علاوه بر درنظر گرفتن مسجد به عنوان بنايی مستقل، نوع معماری و اصول رعايت‌شده در مساجد بر معماری اماكن اطراف نيز تاثيرگذار بوده است.

وی تصريح كرد: ميادين و مصلی نيز نقش موثری می‌توانند داشته باشند كه تمامی اين موارد به علاوه سلسله مراتب و نظم، نوعی سادگی و آرامش معنوی را به مردم القا می‌كند كه اين آرامش معنوی به ذات اسلام برمی‌گردد. اگر اصول فكری رعايت شود ماحصل آن شكل و سبكی به نام معماری دوره اسلامی معاصر خواهد بود. وقتی اصول رعايت شود، پيرو آن سبك نيز خودبخود شكل می‌گيرد.

عضو انجمن معماری لندن درباره اصول معماری اسلامی و قابليت انطباق آن با زندگی امروز گفت: اصول معماری اسلامی ماحصل استفاده از اصول ارزشی اسلام در معماری است كه اين بخش از معماری اصولی لايتغير است كه در تمام زمان‌ها و مكان‌ها قابليت اجرا دارد در حالی كه بخش ديگر آن، بعد تاريخی آن است كه فرم‌ها و سبك‌ها را مدنظر دارد كه به حسب زمان و مكان تغيير می‌كند.

«هوشياريوسفی» ويژگی معماری اسلامی را در خانه‌های مسكونی عموم مردم آرامش در خانه دانست و بيان كرد: آرامش در خانه ماحصل رعايت اصولی چون: محرميت، زيبايی‌شناسی و صرفه‌جويی در انرژی است. بنای يك ساختمان بايد به گونه‌ای باشد كه پاسخگوی نيازهای مادی و معنوی انسان باشد.

وی افزود: معماری اسلامی بايد در بستر خودش شكل بگيرد يعنی معماری كه از نظام ارزشی فرازمينی تبعيت كند. در حقيقت بايد اصول فكری، معنوی شود آن زمان است كه معماری الهی و اسلامی با تمام مولفه‌هايش شكل می‌گيرد البته هميشه موتيوهايی نيز بر اساس سليقه معمار اعمال می‌شود كه جنبه دكوراتيو دارد.

سردبير هفته ‌نامه معماری نقش نو در پاسخ به خبرنگار ما با اين مضمون كه شهرهای امروز ما تا چه ميزان با اصول معماری اسلامی همخوانی دارد، گفت: معماری شهرهای امروز ما آنقدر مطابق اصول معماری اسلامی نيست كه بتوان درصدی برای ميزان اسلامی بودنش قائل شد. البته حركت‌هايی ديده می‌شود ولی چندان تاثيرگذار نيست. هر حرفه‌ای يك بخش عملياتی و يك بخش توليد انديشه دارد. در معماری هم بخشی وجود دارد به نام نقد. بايد انديشه‌كده‌هايی برای اين منظور ايجاد شود ولی در اين حوزه بسيار ضعيف عمل شده است.

وی در ادامه بيان كرد: در ايران اتاق معماری از نوع اتاق بازرگانی نداريم كه كارش اين باشد كه انديشمندان را جمع كرده و توليد انديشه كند. بعضی جاها نيز مثل نظام مهندسی ماهيت صنفی دارد. در حال حاضر نهادی برای اين منظور وجود ندارد مثلاً نهادهای تحقيقاتی در وزارت مسكن داريم ولی در سايت اينترنتی آن فقط موضوع تحقيقات ديده می‌شود و محتوای تحقيقات آورده نمی‌شود كه اين كار باعث دوباره‌كاری می‌شود.

«هوشياريوسفی» دوربودن الگوهای شهرسازی كنونی از اصول معماری اسلامی را چنين آسيب‌شناسی كرد: مقام معظم رهبری در سفری كه به يزد داشته است، بخشی از مشكلات رفتاری مردم را به نوع و شيوه معماری نسبت داده است. نوع معماری در روحيه افراد موثر است. اين كه هر صبح كه از خواب برمی‌خيزيد چقدر احساس می‌كنيد كه طراحی اتاق شما پاسخگوی نيازهای روحی شماست. اگر اتاق شما فضای باروحی داشته باشد و مولفه‌هايی مانند دكور، رنگ، طراحی داخلی آن قابليت‌های انسانی شما را پرورش دهد تاثيرات مثبتی در رفتار شما خواهد داشت.

طرح توسعه فروشگاه شهروند از نمونه آثار هوشياريوسفی

وی در ادامه افزود: امروزه اولويت اين است كه به لحاظ اقتصادی به اين‌جا برسيد كه سقفی از آن خود داشته باشيد و اصلاً به اصول معماری آن فكر نمی‌كنيد. در حال حاضر بحث مسكن ارزان مطرح است. بحث‌ معماری اسلامی به لحاظ نظری خوب است ولی به لحاظ عملی در حال حاضر در جامعه ما جوابگو نيست.

مديرمسئول پايگاه اطلاع‌رسانی معماری و شهرسازی ايران برای تخفيف مشكلات مذكور پيشنهاداتی را مطرح كرد و بيان داشت: بحث‌های فرهنگی، دستوری نيستند بنابراين بايد شرايطی را فراهم كرد كه نظام جامعی تدوين شود كه تمام عوامل را با هم و در كنار هم داشته باشد. در كوتاه‌مدت بايد تك‌اثرهای نمونه خلق شود يعنی مصداق‌ها نشان داده شود و در ميان‌مدت بودجه‌گذاری شود و نهادهايی ايجاد شود كه توليد انديشه كنند و در عين حال جنبه حمايت‌كنندگی داشته باشند.

«هوشياريوسفی» در پايان سخنان خود تصريح كرد: بايد ارگانی در راس كار باشد كه اين پيشنهادات را جمع كند و برون‌داد آن نرم‌افزار معماری اسلامی باشد. مساله ديگر اصلاح زيرساخت‌ها است. اين‌كه دانشگاه‌های ما در سطح جهانی چه رده‌ای دارند؟ چه كسانی چه چيزهايی را تدريس می‌كنند؟ مجموعه‌ای از مولفه‌ها در اين امر موثر هستند. با اصلاح اين موارد می‌توان اميدوار بود بعد از گذشت مدتی، شاهد معماری دوره انقلاب اسلامی خواهيم شد كه صد سال ديگر قابل رصد است