کد خبر: ۳۴۷۲۴۹۴

تاریخ: ۱۴ بهمن ۱۳۹۴ - ۱۱:۵۵

بهرام دلیر عنوان کرد:

اثبات ولایت برای فقیهان در کتاب «عوائد الایام»

گروه اندیشه: بنا به گفته بهرام دلیر، رویکرد فقهی «ملا احمد نراقی» به ولایت فقیه زیباترین و مفصل‌ترین بحث ایشان است.

امروز سالروز درگذشت ملا احمد نراقی است که در طرح مباحث فقهی علی الخصوص در بسط نظریه ولایت فقیه نقش ویژه‌ای در تاریخ تشیع داشته است. در همین رابطه با عضو هیأت علمی پژوهشکده فرهنگ و اندیشه اسلامی به گفت‌وگو نشستیم که در ادامه می‌خوانید.

حجت‌الاسلام بهرام دلیر، عضو هیأت علمی پژوهشکده فرهنگ و اندیشه اسلامی در گفت‌وگو با خبرگزاری بین‌المللی قرآن (ایکنا)، گفت: رویکرد فقهی «ملا احمد نراقی» به ولایت فقیه زیباترین و مفصل‌ترین بحث ایشان است. مرحوم نراقی در کتاب «عوائد الایام» بحث ولایت فقیه را مفصل بیان می‌کنند؛ البته فقهایی دیگر به صورت جسته و گریخته بحث ولایت فقیه را مطرح کرده‌اند که می‌توان به «صاحب جواهر» و «شیخ انصاری» اشاره کنیم.
وی در ادامه گفت: در عصر مرحوم نراقی مردم به جنگ و جبهه رغبتی نداشتند؛ اما زمانی که جنگ ایران و روسیه رخ داد ملا احمد فتوای جهاد داد و خود نیز در جبهه‌های جنگ حاضر شد.
نویسنده کتاب فلسفه عرفان سیاسی اظهار کرد: به نظر نراقی بهترین دولت و جامعه همانی است که پیامبر(ص) تاسیس کردند؛ درست است که در دوره غیبت جامعه سیاسی کاملی شکل نمی‌گیرد اما این بدان معنا نیست که هر جامعه‌ای فاسد و ظالم است بلکه می‌توان با برقراری یک نظم عادلانه بسیاری از نابه‌سامانی‌ها را سامان داد و در واقع «عدالت» عاملی است که پیامبران برای آن فرستاده شده‌اند.
وی افزود: مرحوم نراقی در کتاب «عوائدالایام» در یکی از عواید آن به بحث تفصیلی پیرامون ولایت فقیه می‌پردازند. بحث وی بر این مبناست که ولایت باید به نصب الهی باشد و با نقل 19 روایت در شان و جایگاه علما و فقها، آنها را دارای شان ولایت از طرف پیغمبر(ص) و امام(ع) می‌دانند؛ نراقی معتقد بود که فقها ولایت نبی و امام(ع) را در تمام امور دارا هستند و موارد زیر را در شئون فقها می‌شمرند: افتاء، قضا، حدود و تعزیرات، تصرف و حفظ اموال یتیمان، دیوانگان، سفیهان و غایبان، تصرف در اموال امام(ع) در زمان غیبت و...
ولایت فقیه در اندیشه امام خمینی(ره)
این پژوهشگر علوم سیاسی اسلامی افزود: به نظر امام خمینی(ره)  ولایت فقیه اساس نظم سیاسی، در دوره غیبت است. امام معتقد بودند «در عصر غیبت ولی امر و سلطان عصر(عج) نایبان و جانشین‌های آن حضرت در سیاسات و مسائل حکومتی هستند البته به جز در جهاد ابتدایی».
نویسنده کتاب سیاست متعالیه در حکمت متعالیه گفت: نظام جمهوری اسلامی مبتنی بر نظریه  ولایت فقیه امام خمینی است. این نظریه ساختار و چهارچوب ویژه و منحصر به فردی دارد امام خمینی به رغم التزام به «ولایت سیاسی فقیهان»، دیدگاهش تفاوت‌های آشکاری با «کاشف الغطا»، «صاحب جواهر» و «ملا احمد نراقی» دارد؛ مهمترین تمایزی که در مباحث امام(ره) و مرحوم نراقی دیده می‌شود، بحث لزوم حکومت اسلامی و ضرورت تشکیل آن و وظایف فقها و مردم در اقدام به تشکیل حکومت می‌باشد که در مباحث مرحوم نراقی دیده نمی‌شود.
دلیر اظهار کرد: امام خمینی(ره) در درس خارج خود، وقتی به بحث ولایت فقیه می‌رسند با استناد به آیات و روایات ولایت را برای فقیهان اثبات می‌کنند، امام ذیل  این آیه می‌فرمایند «انَّ اللّهَ يَأْمُرُكُمْ أَن تُؤدُّواْ الأَمَانَاتِ إِلَى أَهْلِهَا وَإِذَا حَكَمْتُم بَيْنَ النَّاسِ أَن تَحْكُمُواْ بِالْعَدْلِ إِنَّ اللّهَ نِعِمَّا يَعِظُكُم بِهِ إِنَّ اللّهَ كَانَ سَمِيعًا بَصِيرًا: خدا به شما فرمان می‌دهد كه سپرده‏‌ها را به صاحبان آنها رد كنيد و چون ميان مردم داورى می‌كنيد به عدالت داورى كنيد در حقيقت نيكو چيزى است كه خدا شما را به آن پند مى‌دهد خدا شنواى بيناست »(نساء /58).
وی در ادامه گفت: امام خمینی(ره) معتقد بودند مراد از امانت مطلق، امامت است. مرحوم کلینی در اصول کافی جلد دوم صفحه  22 و 24 همین برداشت را دارند. البته «طبرسی» نیز امانت را در تفسیر مجمع‌البیان در معنای امامت به کار گرفته‌ است.
بهرام دلیر گفت: زمانی که امام خمینی(ره) حاکمیت را در درس خارج خود معنا می‌کند می‌فرمایند «امیرالمومنین(ع) در بحث حاکمیت عادلانه رفتار می‌کردند حتی زمانی که فرمان قطع دستان دو دزد را صادر کردند چنان عادلانه با آنها رفتار می‌کردند که آن دو از مداحان ایشان می‌شوند».
وی با اشاره به پایه حکومت امیرالمومنین گفت: عدل پایه حکومت امام علی(ع) بود، ولی فقیه هم باید پایه قدرت خود را بر عدل استوار کند. امام معتقد بودند «اطیعوا‌الله» در آیه «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ أَطِيعُواْ اللّهَ وَأَطِيعُواْ الرَّسُولَ وَأُوْلِي الأَمْرِ مِنكُمْ» (نساء/ 59) خطاب به جامعه مسلمین است. امام در درس خارج فقه خود فرمودند «اولی الامر، یعنی ائمه  و جامعه و مردم باید از آنها پیروی و اطلاعت کنند».
این استاد دانشگاه افزود: آیه دیگری که امام با استناد به آن ولایت‌ برای فقیهان استنباط می‌کنند «وَالْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاء بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ وَيُقِيمُونَ الصَّلاَةَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَيُطِيعُونَ اللّهَ وَرَسُولَهُ أُوْلَئِكَ سَيَرْحَمُهُمُ اللّهُ إِنَّ اللّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ: و مردان و زنان با ايمان دوستان يكديگرند كه به كارهاى پسنديده وا مى‏‌دارند و از كارهاى ناپسند باز مى‏‌دارند و نماز را بر پا مى‏‌كنند و زكات مى‏‌دهند و از خدا و پيامبرش فرمان مى‏‌برند. آنانند كه خدا به زودى مشمول رحمتشان قرار خواهد داد كه خدا توانا و حكيم است»(توبه/71)
وی در آخر گفت: پس امام خمینی(ره) نظریه ولایت فقیه با تمسک به آیات و روایات اثبات می‌کنند و از دید ایشان نظریه ولایت فقیه مستندات قرآنی، روایی و عقلی دارد و امام توانستند نظریه ولایت فقیه با پیروزی انقلاب اسلامی اجرا کنند.