کد خبر: ۳۷۳۸۷۴۶

تاریخ: ۲۴ مرداد ۱۳۹۷ - ۱۴:۳۰

نگاهی به حج دوران جاهلیت

گروه جامعه ــ بزرگترين آفت جريان‌ها و حركت‌هاى سرنوشت‏‌ساز تاريخى، خطر رجعت و تحريف و بدعت است؛ گونه‏‌هاى مختلف اين آفت‏‌ها را در كنار همه جريان‏‌هاى بزرگ تاريخى مى‏‌توان يافت که از جمله آنها حج است.

به گزارش ایکنا؛ بزرگترين آفت جريان‌ها و حركت‌هاى سرنوشت‏‌ساز تاريخى، خطر رجعت و تحريف و بدعت است. عوامل آفت‏‌زا، بدون آنكه از خود مخالفت و مقاومتى نسبت به اصل جريان و حركت نشان دهند، در كنار آن رشد مى‏‌كنند و به تهى كردن محتواى حركت و بازگرداندن آن به سود خويش و ايجاد دگرگونی‌هاى ريشه‏‌اى، كه جريان و حركت را خنثى و از تحرک بازدارد، همت مى‏‌گمارند. گونه‏‌هاى مختلف اين آفت‏‌ها را در كنار همه جريان‏‌هاى بزرگ تاريخى مى‏‌توان يافت که از جمله آنها حج است.

برخى از ويژگى‏‌هاى حج جاهليت‏

احرام، نخستين گام توحيدى در حج ابراهيمى است كه نشانه خلوص و جدا شدن از همه وابستگی‌‌ها و پيوستن به خداى يگانه است. با احرام، همه اعمال حج، رنگ توحيدى مى‏‌يابد و جهت‏‌گيری‌ها به سوى خدا و اجتناب از شرک و دشمنى با طاغوت و استكبار مى‏‌شود.

حج جاهلى، بنابر ماهيت شرک‏‌آلودش، فاقد احرام بود و ميقاتى نداشت و آغازش، بى‏‌محتوا و فاقد تحرک و سازندگى بود. در دوران جاهليت، جز اندكى، باقى حج‏‌گزاران به محرمات احرام ملتزم نبودند و در مدت انجام مناسک، از فرصت آمادگى كه پيدا مى‏‌كردند، سودى نمى‏‌بردند و در جهت دورى از عادت‌هاى زشت و آماده شدن براى زندگى پاک گامى برنمى‏‌داشتند.

برهنگى در حال طواف، از عادت‌هاى زشتى بود كه به شكل ظاهرى حج جاهلى نيز چهره نفرت‏‌انگيز مى‏‌داد. تبعيض و تفاخر نیز به نوبه خود، حج جاهلى را از هر نوع خصيصه عبادى و معنوى تهى مى‏‌ساخت و اين مراسم پاک را در خدمت اشرافيت و اختلافات نژادى و طبقاتى قرار مى‏‌داد.

در حج جاهلى، وقوف به عرفات اختصاص به كسانى داشت كه از خارج مكه به‏ زيارت كعبه مى‏‌آمدند و رفتن از عرفات به مشعرالحرام (افاضه)، عملى بود كه آنان مى‏‌بايست انجام مى‏‌دادند ولى قريش و طوايف مجاور حرم و وابستگانشان، خود را از اين عمل معاف مى‏‌دانستند و خويشتن را اهل اللَّه مى‏‌شمردند و اين تبعيض ناروا در اسلام برداشته شد.

در جاهليت، حجاج نمى‏‌توانستند از غذاى خارج حرم بخورند. آنان مى‏‌بايست از آنچه كه در اختيار داشتند استفاده كنند و اين امتياز در عين اين كه يک بدعت بود، سود سرشارى را براى قريش كه خود را متوليان حرم مى‏‌دانستند دربرداشت.

حجاج مى‏‌توانستند در زير چادرهاى چرمى استراحت كنند و استراحت زير چادرهاى غير چرمى روا نبود. همچنین اعمالى مانند سرخ كردن با روغن و ساييدن كشک را، در مدت حج، بر خود حرام مى‏‌دانستند.

در زمان جاهلیت به جاى طواف دور كعبه، در صفا و مروه دو بت نصب كرده بودند كه بر دور آنها طواف و استلام (مسح با دست) مى‏‌كردند و قربانى را نيز به پاى اين بت‌ها انجام مى‏‌دادند. همچنین  قبايلى چون قريش در ايام حج، از در خانه وارد نمى‏‌شدند، آنان از ديوار فرود مى‏‌آمدند و اين را براى خود امتياز مى‏‌دانستند.

بدعت «نسى‏ء» از سودجويى و خلط مسائل عبادى با منافع تجارى و بازرگانى نشأت مى‏‌گرفت؛ زيرا اختلافى كه ماه‌هاى قمرى و شمسى دارد، موجب مى‏‌شد كه فصول ماه‌هاى حج تغيير كند و منافع تجارى و بازرگانى قبايل سودجو را به خطر افكند. از اين رو با استفاده از تفاوت ايام سال قمرى و شمسى (حدود 10 يا 11 روز در سال) مقرر مى‏‌داشتند كه هر سه سال يک بار، ماه صفر را به جاى ماه محرم آغاز سال نو قرار دهند و به اين ترتيب مى‏‌توانستند موسم حج را همه ساله در فصل معين انجام دهند. كف زدن و سوت كشيدن و مراسم عبادى را به مراسم جشن و پايكوبى و عشرت درآوردن نیز از دیگر خصوصیات حج در زمان جاهلیت بود.

مورخان، خصوصيات ديگرى را نيز در مورد حج دوران جاهليت ذكر كرده‏‌اند كه در واقع محور اصلى ويژگی‌هاى حج جاهلى را مى‏‌توان در سه جهت خلاصه کرد که امتيازطلبى و روح تبعيض، به خود اختصاص دادن خانه خدا و انحصارطلبى قريش به عنوان واليان حرم، وسيله قرار دادن حج براى تأمين منافع و مقاصد گروهى است. چنان‌كه اين سه نوع ويژگى نيز به نوبه خود مبين يک خصلت است كه مشخصه اصلى حج جاهلى محسوب می‌شود و آن بى‏‌محتوا كردن اين مراسم عبادى - سياسى و سپس سود بردن از قالب تهى شده آن است.

انتهای پیام