کد خبر: ۳۹۷۱۰۸۱

تاریخ: ۲۲ ارديبهشت ۱۴۰۰ - ۱۴:۰۴

نیایش در ادب فارسی/ ۸

نظامی شهریار شعر توحیدی در ادبیات فارسی است

پدر شعر آیینی کشور گفت: نظامی گنجوی را شهریار شعر توحیدی در زبان فارسی است و نمونه‌های باشکوهی از شعر توحیدی را در آثارش می‌توان یافت که الگویی برای شاعران معاصر است.

محمدعلی مجاهدی، شاعر پیشکسوت آیینی در گفت‌وگو با ایکنا درباره نیایش در ادبیات فارسی گفت: شعر آیینی گستره وسیع‌تری نسبت به گونه‌های دیگر شعر دارد که شعر توحیدی نیز یکی از زیرمجموعه‌های آن به شمار می‌آید. این گونه ادبی دارای سه زیرمجموعه پرستش، نیایش و ستایش است که گاهی هر سه این مجموعه در یک شعر به کار رفته و گاهی هم به صورت مجزا به آن پرداخته شده است.

وی افزود: کهن‌ترین شعری که در حافظه تاریخی شعر دینی ما ثبت شده، در زمره اشعار توحیدی است و اولین نمونه‌های شعر توحیدی در زبان فارسی از نوع ستایشی و به نام محمد بن وصیف در قرن سوم هجری ثبت شده است و با این بیت آغاز می‌شود؛ «کوشش بنده سبب از بخشش است/ کار قضا بود و تو را عیب نیست». همچنین دومین اثر منظوم از بشار مروزی است که در قرن چهارم زندگی می‌کرد و به دو زبان فارسی و عربی شعر می‌سرود.

مجاهدی ادامه داد: با وجود این پیشینه کهن شعر توحیدی در ادبیات فارسی، باید نظامی گنجوی را هم از نظر تعداد آثار توحیدی و هم شکوه سروده‌هایش، شهریار شعر توحیدی در زبان فارسی دانست. از جمله در شعر «چشم من حیرتی ناز خودآرایی اوست/ اشک من آینه زاری که تماشایی اوست/ دل اگر غنچه نشیند نبود جای ملال/ که بهار آینه حسن و شکوفایی اوست/ زمزم اوست که در زمزمه ما جاریست/ عالمی تشنه گلبانگ اهورایی اوست» و یا در شعر «شادیم که ما خلیل دستیم همه/ از قید و بت و بتکده رستیم همه/ چون پرده ز روی کار ما بردارند/ معلوم شود که بت پرستیم همه». این سروده‌ها می‌تواند الگو و سرمشقی برای شاعران امروز باشد.

این شاعر آیینی تصریح کرد: در شعر حکیم سنایی غزنوی نیز تسلط و بیان ستودنی او را در حیطه معارف توحیدی می‌بینیم. این حکیم، راه میانه و تعادل را برای سلوک در مسیر الی الله به سالکان طریق توصیه می‌کند. راهی که او تجربه کرده مبتنی بر رهنمود‌های قرآنی و سیره عملی اهل بیت (ع) و به ویژه پیامبر اکرم (ص) است.

نویسنده کتاب «در قلمرو شعر توحیدی» گفت: شیخ عطار نیشابوری هم در کتاب منطق‌الطیر با بیانی عینی به تبیین مقوله مهم «کثرت در وحدت» و «وحدت در کثرت» پرداخته است و همانند حکیم سنایی، راه سلوک خود را با «قرآن» و «عترت» روشن نگاه داشته است. مولانا نیز که از مشرب عرفانی حکیم سنایی و شیخ عطار متأثر است، بیشتر با جذبه الهی مواجه است. هجده بیت آغازین مثنوی مولوی که به «نی‌نامه» موسوم شده است، در واقع چکیده مطالب عرفانی و نکات روحانی او در این اثر ماندگار است. در تأثیرپذیری وی از قرآن کریم و احادیث نبوی تردیدی نیست.

مجاهدی در ادامه بیان کرد: با وجود پیشینه قوی و غنی شعر توحیدی، در دوره معاصر آثار کمی را در این حوزه شاهدیم که به نظر می‌رسد برگزاری جشنواره‌ها و کنگره‌های شعر توحیدی بتواند شاعران معاصر و جوان را به شعرسرایی در این زمینه تشویق کند و زمینه خلق شعر‌های توحیدی فراهم شود.