کد خبر: ۳۹۹۱۵۵۲

تاریخ: ۲۷ مرداد ۱۴۰۰ - ۱۲:۰۹

چرا به حضرت عباس(ع) ابوالفضل و باب‌الحوائج گفته می‌شود؟

حضرت عباس (ع) یکی از فقیهان عظام و علمای دین بود؛ چراکه پدر و مربی اصلی ایشان امام علی(ع) بوده و مادری اهل فضل و حکمت داشته که همیشه فرزندان خود را به ادب و احترام نسبت به فرزندان حضرت زهرا(س) تشویق کرده است.

به گزارش ایکنا، تسنیم نوشت: قبل از میلادش، پدرش حضرت امیرالمؤمنین امام علی (ع) فرزندی از خدا خواسته بود که در شجاعت، فضیلت و تدبیر سرآمد خلق باشد به نحوی که در دوران غربت و مظلومیت امام حسین (ع) او را یاری کند. حضرت ابوالفضل العباس (ع) همان دعای مستجاب حضرت امیرالمؤمنین (ع) بود که در دامان حضرت ام‌البنین (س) رشد کرده و تربیت شد. آن طور که در تاریخ روایت شده خاندان حضرت عباس (ع) از جمله مردان و زنان دلیر و شجاع عرب بودند که در زمان مبارزه زبانزد مردم می‌شدند، طوری که در عین رشادت و قهرمان سالاری، بزرگ و پیشوای مردم بودند.

خبرگزاری تسنیم در گفت‌وگویی که با آیت‌الله محمد باقر تحریری، مدرس حوزه و پژوهشگر دینی انجام داده به بررسی گوشه‌هایی از سبک زندگی و خصلت‌های حضرت عباس علیه السلام پرداخته است. آن طور که این کارشناس اسلامی شرح می‌دهد، پدر و مربی اصلی حضرت عباس علیه السلام، امام علی علیه السلام بوده است. درواقع آن حضرت در مکتب علوی تربیت شده و رشد یافته است. در عین حال مادری داشته که از برترین سجایای اخلاقی بهره‌مند بوده و همیشه فرزندان خود را به ادب و احترام نسبت به اهل بیت علیهم‌السلام تشویق و ترغیب کرده است. مشخص است کسی که تربیت شده در چنین خانواده‌ای باشد حتماً سرآمد و ممتاز در عبادت، بندگی و شجاعت خواهد بود.

حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام نه تنها به فرزند خود درس عبادت و بندگی داد، بلکه حضرت عباس علیه السلام را برای حضور در میدان‌های جنگ و موقعیت‌های اجتماعی تربیت کرد. بر همین اساس تیراندازی و اسب‌سواری را به آن حضرت در دوران نوجوانی آموخت تا بتواند رزمنده شجاع و دلاور اسلام باشد. حضرت عباس علیه السلام هم در کارهای کشاورزی به پدر خود کمک می‌کرد، هم در مسجد به تعلیم و تعلم احادیث مشغول بود و هم در میدان‌های جنگ به عنوان رزمنده‌ای شجاع و مبارز به دین خدا خدمت می‌کرد.

می‌دانیم که حضرت عباس علیه السلام با عنوان‌هایی مانند ابوالفضل، باب‌الحوائج و سقا نامیده می‌شوند. دلیل این نوع نام‌گذاری‌ها برای آن حضرت چیست؟

حضرت امیرالمؤمنین امام علی علیه السلام در زمان تولد فرزند خود، او را با نام عباس نامیدند. بر اساس علم صرف و لغت، عباس صیغه مبالغه بوده و به معنی شیر خشمناکی است که همه شیرهای خشمگین از او فرار می‌کنند. این نوع نام‌گذاری اشاره به رشادت‌ها و شجاعت بسیار حضرت عباس علیه السلام دارد.

یکی از مشهورترین عنوان‌ها و لقب‌هایی که برای آن حضرت آمده، عنوان ابوالفضل است. بعضی از مورخان اعتقاد دارند که آن حضرت فرزندی به نام فضل داشته و بر این اساس به ایشان ابوالفضل یعنی پدر فضل می‌گفتند. البته گروهی هم عقیده دارند که به دلیل فضل و دانش بسیار حضرت عباس علیه السلام به ایشان ابوالفضل هم گفته شده است.

در عین حال لقب باب‌الحوائج به این مفهوم اشاره دارد که حضرت عباس علیه السلام یکی از افراد غیر معصومی است که به سبب رشادت فراوان و جان‌فشانی در راه دین خدا و امام زمان خود، به مقامی نائل شده که مردم نیازمند به سراغ ایشان رفته، از ایشان نیاز خود را خواسته و جواب می‌گیرند. درواقع حضرت عباس علیه السلام به لطف و عنایتی از جانب خدای متعال، یکی از شخصیت‌های برجسته‌ای است که واسطه فیض الهی شده و از مردم محتاج و نیازمند دستگیری می‌کند.

عنوان سقا هم به سقا بودن آن حضرت در دشت کربلا اشاره دارد. به طوری که طبق روایت‌های تاریخی، هرچند که حضرت عباس علیه السلام دارای فضایل بسیاری بوده و رشادت فراوانی داشته، اما زمانی که از امام حسین علیه السلام درخواست کرد تا به میدان مبارزه برود، آن حضرت ایشان را مأمور آوردن آب برای زنان و کودکان تشنه کردند. به همین دلیل به ایشان سقا گفته می‌شود. حضرت عباس علیه السلام از امر امام خود اطاعت کرده و با زحمت خود را به رود فرات رساند. طوری که پاهای اسب او در آب فرورفت. شاهدان ماجرا دیدند و در تاریخ ثبت کردند که حضرت عباس علیه السلام دست‌های خود را پر از آب کرده و تا نزدیکی لب‌ها آورد، اما آب را در رود ریخت و پس از پر کردن مشک آب، تشنه از آب فرات بیرون آمد. سپس در حین مبارزه با دشمنان در حین رجز خواندن، این نکته را یادآوری کرد که تا زمانی که امام من تشنه است، من از آب نخواهم نوشید.

لقب دیگری که برای حضرت عباس علیه السلام نقل شده، کبش الکتیبه است. معنا و مفهوم این عنوان چیست؟

کبش الکتیبه به کسی گفته می‌شود که دارای بالاترین درجه فرماندهی سپاه باشد و این مقام را به خاطر تدبیرهای صحیح، دلاوری و رشادت دریافت کرده باشد. شجاعت بی‌مانند حضرت عباس علیه السلام در روز عاشورا و حمایت مداوم آن حضرت از سپاه امام حسین علیه السلام باعث شد تا این عنوان و لقب به ایشان داده شود.

درباره زندگی حضرت عباس علیه السلام کمتر مطلبی عنوان شده است. نوع تربیت آن حضرت چگونه بود که باعث شد آن رشادت‌ها را در دوران جوانی از خود نشان دهند؟

دقت کنید که پدر و مربی اصلی حضرت عباس علیه السلام، امام علی علیه السلام بوده است. درواقع آن حضرت در مکتب علوی تربیت شده و رشد یافته است. در عین حال مادری داشته که از برترین سجایای اخلاقی بهره‌مند بوده و همیشه فرزندان خود را به ادب و احترام نسبت به اهل بیت علیهم السلام تشویق و ترغیب کرده است. مشخص است کسی که تربیت شده در چنین خانواده‌ای باشد حتماً سرآمد و ممتاز در عبادت و بندگی و شجاعت خواهد بود.

در زیارت‌نامه حضرت عباس علیه السلام به یکی از صفات ویژه آن حضرت یعنی بندگی و فرمان‌برداری خدا اشاره به خصوصی شده است. دلیل این نوع تأکید بر بنده صالح بودن و اطاعت از خدا چیست؟

حضرت ابوالفضل عباس علیه السلام نه تنها در حال عبادت، بندگی خدا را می‌کرد بلکه در حین مبارزه و امور روزمره زندگی هم به یاد خدا بود. ایمان به خدا یکی از مهم‌ترین خصلت‌های آن حضرت بوده چراکه در دامان تربیتی حضرت امیرالمؤمنین امام علی علیه السلام رشد کرده و تربیت شده است. آن حضرت با دین‌داری و کمال ایمان به دفاع از امام حسین علیه السلام برخاست و در این راه تنها رضای خدا را در نظر داشت. به همین خاطر است که حتی در زیارت‌نامه ایشان هم به بندگی خالصانه‌اش اشاره شده است و می‌خوانیم: «السلام علیک ایها العبد الصالح المطیع لله و لرسوله» این توصیف امام معصوم علیه السلام از پرچم‌دار و علمدار سپاه امام حسین علیه السلام است که بسیار قابل تأمل و توجه است.

چون طبق روایت‌های اسلامی و آیات قرآن کریم، بهترین و بزرگ‌ترین سرمایه برای هر انسانی بندگی خدا و فرمان‌برداری از آموزه‌های الهی است. همین خصلت به وفور در وجود مقدس حضرت عباس علیه السلام وجود داشته که امام معصوم، از او این طور با عنوان بنده صالح و مطیع یاد کرده است. حتی درجه شایستگی و قرب به آستان مقدس خدای متعال همین بندگی است که صفت بارز حضرت عباس علیه السلام است. طوری که امام صادق علیه السلام در اول زیارت‌نامه عموی بزرگوار خود، حضرت عباس علیه السلام، از ایشان با عنوان بنده صالح و فرمان‌بردار نام می‌برد تا همه بدانند دلیل باب‌الحوائج بودن آن حضرت هم در همین نکته نهفته است. چنانکه نمونه بارز و آشکار بندگی آن حضرت در همان قیام کربلا و دفاع ایشان از حضرت سیدالشهدا علیه السلام دیده می‌شود.

گفته شده که حضرت عباس علیه السلام یکی از فقها و عالمان زمان خود بود. چگونه آن حضرت در آن سن جوانی به این مقام رسیده بود؟

این مقام هم در نتیجه فرزندی و دانش آموختن در مکتب حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام است. در روایتی درباره علم و حکمت آن حضرت می‌خوانیم: «ان العباس زقّ العلم زقا؛ به درستی که عباس علیه السلام علم را مانند غذا وارد جانش کرده است.» همان طور که انسان غذا را در کودکی می‌خورد و آن را وارد جان خود کرده و رشد می‌کند، حضرت عباس علیه السلام هم علم و حکمت را از پدر خود دریافت کرده، وارد جان خود کرده و با آن پرورش یافته است. حتی تربیت شدن در دامان حضرت ام‌البنین علیه السلام که یکی از زنان بصیر و دانای زمان خود بود، نشانه دیگر از علم و دانش حضرت ابوالفضل علیه السلام است که ایشان را سرآمد خلق کرده است.

شیخ عبدالواحد هم درباره حضرت ابوالفضل علیه السلام نوشته است: حضرت عباس علیه السلام یکی از فقیهان عظام و علمای اعلام بود و شکی در این مطلب وجود ندارد که او وحید در فقاهت و علم است. درواقع گویا آن حضرت در فقاهت و حکمت نظیر و مانندی نداشته است.

بعضی از روایان حدیث هم آن حضرت را جزء روایان اخبار حضرت امیرالمؤمنین علیه السلام نام برده‌اند. بینش برتر و اندیشمندی عارف گونه آن حضرت از همین موضوع نشأت گرفته که در قیام عاشورا اوج حکمت و رشادت ایشان را مشاهده می‌کنیم.