کد خبر: ۴۱۲۸۵۵۳

تاریخ: ۰۱ فروردين ۱۴۰۲ - ۰۰:۲۴

حجت‌الاسلام متوسل تبیین کرد؛

راهکارهای قرآن برای رسیدن انسان به احسن الحال

مدرس حوزه و دانشگاه درباره دستورات اجتماعی قرآن برای احسن‌الحال گفت: افراد در سخن گفتن با دیگران دقت کنند که به بهترین وجه و صورت سخن بگویند، نیش زبان نزنند و اسباب ناراحتی دیگران نشوند.

عید نوروز، آمدن سال نو و آغاز بهار را نوید می‌دهد، آغاز سال جدید خورشیدی که چشمان هر ایرانی را به طبیعتی سرسبز و بهاری روشن کرده و امید و نشاط را در دل آدمی دوچندان می‌کند و این آغازی زیباست برای رسیدن به آینده‌ای بهتر؛ تا تلاش کنیم و به آنچه می‌خواهیم دست یابیم. از همین روست که آغاز سال جدید را به دعای سال تحویل مزین می‌کنیم و می‌خوانیم؛  «یا مقلب القلوب والابصار، یا مدبر اللیل والنهار، یا محول الحول والاحوال، حول حالنا الی احسن‌الحال؛ اى کسى که تحول دل‏‌ها و گردش چشم‌ها در دست توست. اى تدبیرکننده شب و روز و اى تغییردهنده سال و حال؛ حال ما را به بهترین حال، تغییر ده».

در برخی کتب آمده است؛ این دعا که حاوی مضمون مهم و سازنده‌ای است، در آغاز سال تحویل خوانده شود. اما واقعاً مقصود از احسن‌الحال یا بهترین حال چیست؟ یعنی در حقیقت ما چه چیزی را از خداوند طلب می‌کنیم و این حال خوب چگونه به دست می‌آید؟

حجت‌الاسلام محمود متوسل، مدرس حوزه و دانشگاه و دبیر ستاد تفسیر قرآن کریم به راهکار‌های قرآن برای رسیدن انسان به احسن‌الحال پرداخته است که در ادامه از نظر مخاطبان می‌گذرد.

خداوند در همه امور احسن است

وقتی به قرآن مراجعه کنیم، می‌بینیم که آنچه مربوط به خداوند است، به عنوان احسن یا بهترین معرفی شده است، از جمله اینکه خداوند احسن‌الخالقین یعنی بهترین آفرینندگان است. درباره نزول کتاب آسمانی هم تعبیر «نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِیثِ؛ یعنی قرآن بهترین گفتار و سخن آمده است. در مورد داستان‌های قرآن به ویژه سوره یوسف، احسن القصص نام گرفته است و یا درباره نیت و انگیزه ما در رابطه با خداوند فرموده است؛ «صِبْغَةَ اللَّهِ ۖ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ صِبْغَةً» و درباره حکمرانی و قضاوت خداوند نیز می‌فرماید؛ «وَ مَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ حُکْماً». همه این‌ها نشان می‌دهد که خداوند در همه صفات و امور احسن است؛ چه در آفرینش بیعت و چه در نزول کتاب شریعت.

بهترین گفتار

همین طور، خداوند از ما هم خواسته است، احسن باشیم. یعنی اگر خداوند همه چیز را احسن قرار داده، آفریده و نازل کرده است، از ما انسان‌ها هم خواسته است که در همه امور احسن باشیم. همه با این آیه آشنا هستند که «الَّذِینَ یَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَیَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ؛ مؤمنون کسانی هستند که همه سخن‌ها را می‌شنوند، اما احسن و بهترینش را انتخاب می‌کنند».

بهترین عمل

خداوند در قرآن می‌فرماید، «ما که شما را در این دنیا آزمایش می‌کنیم، به دنبال این هستیم که شما بهترین عمل را انجام دهید؛ لِیَبْلُوَکُمْ أَیُّکُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا». این عبارت چندین بار در قرآن تکرار شده است که آزمایش برای این است که بهترین عمل را انجام دهید.

بهترین مجادله

حتی در مقابل مخالفان نیز خداوند فرموده است، «با مخالفان خود هم که مجادله می‌کنید، مجادله‌تان به بهترین وجه باشد؛ جادِلْهُمْ بِالَّتی‏ هِیَ أَحْسَنُ».

بهترین وجه سخن

یا در جای دیگر می‌فرماید؛ «با همه که سخن می‌گویید چه مخالف و چه موافق، به بهترین وجه سخن بگویید، یَقُولُوا الَّتِی هِیَ أَحْسَنُ». حتی اگر کسی به شما بدی کرد، پاسخ بدی را با بدی ندهید، پاسخ بدی را با خوبی بدهید، آن هم بهترین شکل خوبی. این‌ها نمونه‌هایی از آیات قرآن است که بر واژه‌های احسن و حسن تأکید و تکرار شده است.

بهترین حال

نتیجه این آیات این می‌شود که همانطور که در امور مادی به دنبال بهترین‌ها هستیم، اینکه خانه، ماشین، زندگی، کسب و کار، شغل، درآمد و ... بهترین باشد، اشکالی هم ندارد که فرد تلاش کند و در زندگی فردی و اجتماعی خود بهترین باشد و خانواده‌اش در رفاه و راحتی بیشتری باشند. اما آنچه مهمتر است، امور معنوی است؛ احسن‌الحال، یعنی حال معنوی من بهترین باشد. ما در دعای سال تحویل نمی‌گوییم، حول مالنا الی احسن المال؛ خدایا مال ما را بهترین مال و ثروت قرار بده. می‌گوییم «حول حالنا الی احسن الحال». آنچه باید از خدا بخواهیم و مهمتر است این است که حال ما بهترین باشد. چه بسا که افرادی مالشان زیاد است و ثروتمند هستند، اما حال معنوی و عبادی‌شان خوب نیست.

ارتباط با خدا

در آستانه ماه مبارک رمضان هستیم، چقدر کسانی هستند که توان روزه گرفتن دارند، اما متأسفانه روزه نمی‌گیرند؛ بنابراین حال معنوی آنها خوب نیست و دستور خداوند را اجرا نمی‌کنند و به این نتیجه نرسیده‌اند که بنده خدا باشند. دعای سال تحویل به ما می‌رساند همانطور که در همه امور زندگی به دنبال احسن هستیم، مثلاً در زمینه علم، دانش‌آموزان و دانشجویان دنبال نمره ۲۰ هستند، در زندگی و امور معنوی و دینی و آنچه به حال معنوی ما مربوط می‌شود، نیز از خداوند می‌خواهیم که خداوند حال ما را در امور معنوی و دینی و آنچه در ارتباط با اوست و از طریق ارتباط با خدا به آن می‌رسیم، این حال را به بهترین حال تبدیل کند.

دستورات اجتماعی قرآن برای حال خوب

افراد در سخن گفتن با دیگران دقت کنند که به بهترین وجه و صورت سخن بگویند، نیش زبان نزنند و اسباب ناراحتی دیگران نشوند. در رابطه با مشکلاتی که در جامعه و یا اختلافات و حرف و حدیث‌هایی که پیش می‌آید، متأسفانه در اکثر اوقات مقابله به مثل می‌کنیم، یعنی وقتی کسی حرف زشتی زد، مثل او یا بدتر از او را به خودش برمی‌گردانیم. در حالی که دستور قرآن این نیست و می‌گوید اگر کسی حرف زشتی زد، تو مقابله به مثل نکن و با سخن خوب، رفتار و برخورد خوب، او را شرمنده کن. نه اینکه ادامه بدهی، وگرنه تو هم مثل او می‌شوی.

مقابله به مثل نکنید

چند جای قرآن هم می‌فرماید، انسان‌های مؤمن در مقابل سیئات و بدی‌هایی که به آنها می‌رسد، پاسخ خوب می‌دهند. یعنی اینکه رفتار و برخوردشان به گونه‌ای است که طرف مقابل را شرمنده می‌کنند، از اینکه این گونه رفتار‌ها را ادامه دهند. جای دیگر هم آمده است که وقتی به افرادی حرف زشت زده می‌شود، آنها با کرامت و برخورد مسالمت‌آمیز رفتار کنند، نه اینکه مشکل را تشدید یا تکرار کنند.

گفت‌وگو از فاطمه بختیاری