کد خبر: ۴۳۲۵۸۸۰

تاریخ: ۰۹ دی ۱۴۰۴ - ۱۲:۳۰

منوچهر محمدی مطرح کرد

از نقد غرب‌گرایی تا تبیین علوم انسانی اسلامی؛ میراث فکری علامه مصباح

منوچهر محمدی، انقلاب‌پژوه برجسته، در کنگره بین‌المللی «استاد فکر» با بزرگداشت علامه مصباح یزدی، از نقش بی‌بدیل او در شناسایی انحرافات فکری و سیاسی انقلاب اسلامی سخن گفت و تأکید کرد علامه مصباح تنها کسی بود که از ابتدای انقلاب فریب جریان‌های فریبنده را نخورد و دانشگاه و حوزه را به‌هم پیوند زد.

به گزارش ایکنا، منوچهر محمدی، از سرآمدان انقلاب‌پژوهی، در کنگره بین‌المللی «استاد فکر» بزرگداشت مرحوم علامه مصباح یزدی که صبح امروز، سه‌شنبه ۹ دی‌ماه، در مرکز همایش‌های بین‌المللی صدا و سیما برگزار شد، گفت: این جلسه مبارک به‌مناسبت یادبود علامه و فیلسوف بزرگ، آیت‌الله مصباح یزدی، برگزار شده است. من به‌عنوان نویسنده در حوزه انقلاب اسلامی، فقط در این زمینه و نقشی که علامه مصباح در انقلاب داشتند، نکاتی را بیان می‌کنم.

وی ادامه داد: بیش از ۴۰ سال در خدمت ایشان بودم؛ هم در مؤسسه «در راه حق»، هم در «باقرالعلوم» و در نهایت در مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره). وقتی به صحنه انقلاب از خرداد ۴۲ تا به امروز نگاه می‌کنم، می‌بینم ستارگان نادر و درخشانی در این عرصه ظهور کردند و افرادی همچون شهید مطهری و علامه مصباح یزدی، متفکرانی بودند که در این صحنه به‌خوبی درخشیدند.

محمدی با اشاره به ابعاد شخصیتی علامه مصباح یزدی افزود: وقتی به گذشته نگاه می‌کنیم، علامه مصباح شخصیتی ذوابعاد بود؛ او هم فیلسوف بود، هم مفسر قرآن، هم عالم به تحولات انقلاب اسلامی در کشور و هم آگاه به تحولات جهان بشریت در دوران معاصر. ایشان به‌خوبی افکار و اندیشه‌های دنیای غرب را می‌شناخت و نکته جالب این است که مهم‌ترین نقشی که علامه مصباح داشت، شناخت انحرافاتی بود که در داخل جامعه ما بروز می‌کرد؛ چه انحرافات فکری و چه انحرافات سیاسی.

وی بیان کرد: به یاد دارم در دوران پیش از پیروزی انقلاب اسلامی که دانشجو بودیم، سازمان مجاهدین خلق ـ که منافقین امروز هستند ـ در دانشگاه‌ها بروز و عده زیادی را به خود جلب کردند؛ حتی برخی از علما و دانشمندان نیز جذب آنها شدند. تنها کسی که بعد از امام(ره) فریب نخورد، علامه مصباح بود. ایشان که از ابتدای انقلاب با امام(ره) همراه بودند، تنها فردی بودند که فریب حرف‌های زیبای این گروه را نخوردند؛ در حالی که افراد زیادی بودند که به امام(ره) توصیه می‌کردند وجوه شرعی برای اینها مصرف شود، اما علامه مصباح با قدرت و تیزهوشی ایستادگی کرد.

محمدی ادامه داد: پس از پیروزی انقلاب، ایشان برای من تعریف کردند که نزد حضرت امام(ره) رفتم و عرض کردم درد حوزه این است که با علوم مدرن آشنایی ندارد و دانشگاه و حوزه از هم جدا هستند. اگر اجازه دهید علوم مدرن را به داخل حوزه بیاوریم و آنجا هم بحث و هم نقد کنیم. امام راحل فرمودند حتماً این کار را انجام دهید. خاطرم هست ایشان فرمودند من هزینه و شهریه آن را خودم مستقیماً پرداخت می‌کنم.

وی افزود: به این ترتیب علامه مصباح در مؤسسه «در راه حق» از تعدادی از اساتید دانشگاه که متدین و معتقد به انقلاب بودند دعوت کردند؛ از جمله از حقیر، تا در حوزه علوم سیاسی، افکار و اندیشه‌های غربی‌ها را تدریس کنم.

این انقلاب‌پژوه ادامه داد: زمانی که وارد این مجموعه شدم، ایشان مسئله را برای من تشریح کردند و فرمودند بسیاری نمی‌دانند واقعاً افکار، اندیشه‌ها و عقاید غربی‌ها در زمینه مسائل سیاسی چیست؛ از دوره ارسطو و افلاطون مطرح کنید تا بشناسند و در عین حال نقد کنید. خاطرم هست وقتی بحث را شروع کردم، متوجه شدم طلبه‌هایی که در کلاس بودند حتی انقلاب اسلامی را به‌خوبی نمی‌شناسند. به ایشان عرض کردم که باید ابتدا انقلاب اسلامی را به‌صورت نظری برای طلاب تبیین کنیم که ایشان نیز استقبال کردند و کار را آغاز کردیم.

وی با اشاره به نقش علامه مصباح در شناخت انحرافات و به‌عنوان دیده‌بان افکار و اندیشه‌های انقلاب گفت: به یاد دارم در قم دفتری به نام «سیاسی» ایجاد شده بود که بعد‌ها مشخص شد جزو گروه مهدی هاشمی است. اولین کسی که از طریق نوشته‌ها و گفته‌های این جریان به ما هشدار می‌داد، علامه مصباح بود؛ یعنی پیش از آنکه درباره قائم‌مقام رهبری صحبت شود، ایشان انحرافات این حوزه را به‌خوبی تشخیص می‌دادند و بیان می‌کردند و در واقع هشدار می‌دادند.

منوچهر محمدی ادامه داد: علامه مصباح همواره مراقب بود و نسبت به افکار چپ و راست در آن زمان نگران بود. از ابتدای انقلاب، ما با این افکار مواجه بودیم؛ چه در دوره نهضت آزادی، چه در دوره موقت، چه در دوره بنی‌صدر که رئیس‌جمهور شده بود و چه در دوره‌ای که بعدها با عنوان اصلاحات، تساهل و تسامح مطرح شد. دیدیم که علامه مصباح وارد گود شد و پیش از خطبه‌های نماز جمعه، سخنرانی‌های معروفی درباره خشونت داشت. برخی می‌گفتند خشونت در اسلام نیست و باید تساهل و تسامح داشت اما علامه مصباح با استناد به آیات قرآن، جایگاه خشونت را در مواقع لازم تعریف کرد.

وی افزود: متأسفانه در ۴۷ سال پس از انقلاب، یکی از گرفتاری‌های بزرگ ما که هنوز نیز وجود دارد، جریان غرب‌گرا است که تحت تأثیر اندیشه‌های غربی قرار داشته و دارند. بخش عمده این دوره ۴۷ ساله، قوه مجریه کشور در اختیار این گروه بوده است. درباره این مسائل، من با علامه مصباح صحبت می‌کردم و تمام آثاری که بر جای گذاشتم، بعد از مشورت با ایشان بود و ایشان نیز همیشه محبت ویژه‌ای نسبت به من داشتند.

محمدی با اشاره به انتخابات غربی گفت: یکی از مشکلاتی که هنوز با آن مواجه هستیم، شیوه انتخابات غربی است. من مخالف این نوع انتخابات بودم که نقش پول و تبلیغات در آن برجسته است و معتقد بودم چنین انتخاباتی ما را به ناکجاآباد می‌برد. پیشنهاد کردم همان‌طور که مجلس خبرگان رهبری برای انتخاب رهبر تشکیل می‌شود، رئیس‌جمهور نیز با مرحله‌ای شدن انتخاب شود؛ یعنی مردم امنایی را انتخاب کنند و آن امناء با دقت رئیس‌جمهور را برگزینند. علامه مصباح نظر متفاوتی داشت و معتقد بود ما اساساً نباید به این شیوه انتخابات داشته باشیم؛ ولایت مطلقه فقیه می‌تواند مشاورانی در حوزه‌های مختلف داشته باشد تا با ارائه نظرات، جامعه را اداره کند. به گفته ایشان، اختیار دادن این نوع انتخابات و افراد، مشکل‌ساز است و هنوز نیز مشکل‌ساز است.

وی با اشاره به وحدت حوزه و دانشگاه گفت: علامه مصباح اولین کسی بود که به این مسئله ورود کرد و زحمات زیادی کشید. او موفق شد دانشگاه و حوزه علمیه را به‌خوبی ادغام کند. امروز باقیات‌الصالحات ایشان همان مؤسسه امام(ره) است که در ۱۲ رشته مختلف از جمله سیاسی، اقتصاد، جامعه‌شناسی و روانشناسی، علوم غربی را وارد و ادغام کرده است. این روش علامه مصباح، خار چشم منحرفین و به‌ویژه غرب‌گرایان بود و هست. غرب‌گرایان ما سه دسته‌اند: نفوذی، مجذوب یا مرعوب. متأسفانه بدنه دولت را این افراد تشکیل می‌دهند و با توجه به منافعشان تلاش می‌کنند نفوذ بیشتری داشته باشند. خداوند لطف کرده که رهبران بزرگی مانند امام راحل و مقام معظم رهبری با دقت و تیزبینی مقابل این غرب‌گرایان ایستاده‌اند، اما تاکنون تنها در دو دوره، کسانی همچون شهید رجایی و شهید رئیسی همگام و همراه انقلاب و اسلام ناب بودند که آن‌ها نیز شهید شدند و از ما گرفته شدند و هنوز با این جریان مواجه هستیم.

وی ادامه داد: یقین بدانید که تمام توطئه‌هایی که تا کنون رخ داده، ریشه‌ای خارجی داشته است؛ مانند فتنه ۸۸ و موارد مشابه. غرب‌گرایان باور دارند که غرب به‌ویژه آمریکا جز تسلیم، چیز دیگری را قبول ندارد. آن‌ها همواره تلاش می‌کنند کشور را به تسلیم وادار کنند، حتی پس از جنگ تحمیلی ۱۲ روزه و مذاکرات با آمریکا، برای کسب رفاه و آسایش کوتاه می‌آیند و این افکار انحرافی همچنان در ذهن برخی جریان‌ها حضور دارد و معیشت مردم را تحت فشار قرار می‌دهد.

محمدی افزود: علامه مصباح این افکار انحرافی را به نقد می‌کشید و دشمنان زیادی داشت اما مطمئنم بدنه جامعه ما با انقلاب خواهد ماند و ان‌شاءالله همان‌طور که مقام معظم رهبری پیش‌بینی کردند، پیروز خواهیم شد. امیدوارم متفکرانی ظهور کنند که راه علامه را ادامه دهند.

وی در پایان گفت: بارها با اساتید سکولار بحث کرده‌ام که شما می‌خواهید علوم را ایدئولوژیک کنید، در حالی که علوم سکولار و مادی بر مادیات تمرکز دارند. تفاوت علوم انسانی ـ اسلامی و این گروه این است که اسلام علاوه بر مادیات، معنویات را نیز مدنظر دارد. در نگاه سکولاریسم، خداوند از تحولات انسانی کنار گذاشته شده اما انقلاب اسلامی و اسلام دوباره نقش خداوند را بازگردانده که این نقش بسیار مؤثر و سازنده بوده است. چارچوب نگاه سکولاریسم مادی است اما چارچوب علوم انسانی اسلامی هم مادی و هم معنوی است.