حجتالاسلام هاشمیان بیان کرد
فقدان کاربست نظریات علوم انسانی ـ اسلامی در مدیریت کشور
رئیس میز اسلامیسازی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم با بیان اینکه ما دانشگاه داریم و در کنار آن پژوهشگاه ولی از آثار همدیگر مطلع نیستند، گفت: مشکل دیگر در عرصه علوم انسانی ـ اسلامی عدم کاربست نظریات این حوزه در مدیریت کشور است.
به گزارش ایکنا، هماندیشی علمی «از نظریه تا گفتمان؛ یک گام عملی برای علوم انسانی ـ اسلامی، 14 دی ماه به مناسبت سالگرد ارتحال علامه مصباح یزدی در دانشگاه باقرالعلوم(ع) با حضور چند تن از استادان و پژهشگران این دانشگاه در قم برگزار شد.
سیدحامد ساجدی، استاد دانشگاه باقر العلوم(ع) در سخنانی در این هماندیشی، گفت: شروع علوم انسانی دینی در دنیا از دهه 70 میلادی است و مهمترین جریان در این عرصه بوریس موکای فرانسوی بود که به دفاع از قرآن پرداخت و مسلمان هم شد؛ بعد نقیب العطاس مالزیایی و سپس جریان اجمالیون است که قبل از انقلاب علوم انسانی ـ اسلامی را شروع کرده بودند.
وی افزود: در ایران هم امام خمینی(ه)، علامه طباطبایی و شاگردان ایشان این کار را آغاز کردند و از دهه 70 بحث جریان علمی در کشور که توسط مقام معظم رهبری به صورت پررنگتری مطرح شد، علوم انسانی ـ اسلامی هم رونق بیشتری به خود گرفت.
ساجدی تصریح کرد: در دهه 70 و 80 بیشتر مباحث در امکان و امتناع بود ولی امروز در دانشگاههای ایران این مفهوم پذیرفته شده است لذا باید از امکان عبور کرد زیرا معلوم است که علوم انسانی ـ اسلامی امری ممکن است؛ الان دغدغه اصلی این است که علوم انسانی اسلامی چه مسئلهای را میتواند حل کند.
این پژوهشگر افزود: غالباً وقتی سخن از حل مسئله گفته شود برخی تصریح میکنند علوم انسانی باید از بحث نظری عبور کند و وارد مباحث تجربی و زیستی و عملیاتی شود زیرا بحث نظری زیاد انجام شده است ولی بنده معتقدم خطاست و نباید دچار تقلیلگرایی شویم.
ساجدی با بیان اینکه غالباً اینطور فهم میشود که ما وقتی سخن از حل مسئله میکنیم یعنی باید درگیر میدان شویم، اظهار کرد: بنده معتقدم حل مسئله سطوح و انواع مختلفی دارد و برخی اوقات خلق یک مفهوم هم حل مسئله است؛ مثلاً جلال آل احمد با نوشتن کتاب غربزدگی و خلق این واژه حل مسئله کرد.
وی افزود: یا مثلاً وقتی علامه طباطبایی روش رئالیسم را نوشت با این که مارکسیستها در ابتدا به آن توجهی نداشتند و مطلع هم نشدند و به دست مخاطبان اصلی نرسید ولی وقتی به طبری و امثال وی معرفی شد، مورد توجه آنها قرار گرفت.
ساجدی بیان کرد: مارکسیستها چون قدرت داشتند و پیشتازی میکردند این کتاب برای آنان مهم نبود ولی این کتاب این کارکرد را داشت که جریان مذهبی که تصور داشت فضا را از دست میدهد و دچار خودباختگی شده بود، اعتماد به نفس پیدا کرد و متوجه شد که میتواند با جریانات رقیب رقابت و بر آنها غلبه کند.
تبیین در فضای فتنه، حل مسئله است
وی با تأکید مجدد بر اینکه حل مسئله سطوح مختلفی دارد، اضافه کرد: گاهی در فضای فتنه توصیف روشن از صحنه، حل مسئله است و گاهی افرادی دارای تنشهای ذهنی و فردی و اجتماعی میشوند و این توصیفات میتواند ذهن آنان را روشن کند.
این پژوهشگر تصریح کرد: ما نباید شتابزده درگیر جریانات تجربی شویم و تصور کنیم که مباحث نظری اهمیت ندارد و یا خودش حل مسئله نیست. باید میدان را توسعه دهیم و بدانیم خلق مفاهیم و توصیف و تبیین و ... انواعی از حل مسئله است و جهتدهی و تغییر عینی در میدان هم حل مسئله است که نباید از آن غفلت کرد.
استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع) گفت: غالب دغدغهمندان علوم انسانی به ابعاد نظری بیشتر توجه کرده و توجه به میدان کمتر بوده است که باید آن را بیشتر مورد توجه قرار دهیم؛ گرچه توجه به حل مسئله در میدان نباید به منزله کم توجهی به مباحث نظری باشد.
اسلامیسازی پروژه بعد از انقلاب نیست
همچنین حجتالاسلام والمسلمین علیاصغر اسلامی تنها، استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع) با بیان اینکه علوم انسانی ـ اسلامی پدیده بعد از انقلاب اسلامی نیست، گفت: قبل از انقلاب اسلامیسازی در کشورهای دیگر و ایران شروع و بعد از انقلاب دچار جهش شد.
وی با بیان اینکه ما در حوزه اسلامیسازی به اهمیت و جایگاه ویژه مفاهیم توجه نداریم، افزود: مثلاً وقتی سخن از مسئلهمحوری است مهم این است که مشخص کنیم درک ما از مسئله چیست؛ ما از مسئله معنای غربی آن یعنی «پرابلم» را میفهمیم نه مسئله.
اسلامی تنها با بیان اینکه کلیت علوم انسانی مدرن بعد از رنسانس برای ساختن بهشت وعده داده شده ادیان بر روی زمین ایجاد شد، اضافه کرد: این تعبیر یعنی ما در برابر جهان قرار گرفتهایم لذا تفسیر آنان از مسئله یعنی اینکه ما با جهان مشکل داریم و باید بر آن غلبه کنیم ولی درک ما از مسئله این نیست لذا ما با نوعی از ابهام مفهومی در این مورد مواجهیم.
وی افزود: نکته دیگر که کمتر مورد توجه است و از آن ترس هم داریم، ساخت مفهوم است لذا معمولاً از مفاهیم موجود بهره میبریم و با بازسازی مفهومی تصور میکنیم فضای علوم انسانی را به پیش میبریم ولی همانطور که تحلیل و تبیین جامعه و مدینه و تمدن از درگاه مفاهیم رخ میدهد، تعمیر جامعه هم با همین مفاهیم ممکن است.
استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع) اظهار کرد: هر کدام از متفکران در غرب هم که مفهومسازی میکنند، بازگشت به زبان لاتین دارند زیرا زبان لاتین قابلیت بیشتری دارد. پیشنهاد بنده این است که ما هم باید مسیر زیرساخت مفهوم را با تکیه بر اصطلاحات قرآنی دنبال کنیم. مثلاً واژه جنسیت در کنفرانس قاهره در حد 50 بار استفاده شد ولی در کنفرانس چین، بیش از 250 بار مورد استفاده قرار گرفت تا گفتمانسازی کنند.
وی با بیان اینکه ما از یکطرف باید براندازی مفهوم و از سوی دیگر تولید مفهوم داشته باشیم، افزود: از جمله مهمترین واژگان واژه امت است زیرا این روزها برخی با صراحت گفتند که دوره «امتسازی» تمام شده است لذا باید هم مفاهیم را بسازیم و هم به مفاهیم شغل بدهیم.
موانع تحقق کاربردسازی علوم انسانی ـ اسلامی
در ادامه حجتالاسلام سیدمحمدحسین هاشمیان، رئیس میز اسلامیسازی علوم انسانی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه در سخنانی، گفت: طرح مسئلهمحوری هشداری به ما هست تا بدانیم جریان اسلامیسازی در مبنا و مبانی دست و پا زده است و بیشتر در سطح نظری مطرح میشود و کمتر در خدمت جامعه و حل مسائل مورد نیاز روز است.
وی افزود: حلقه مفقوده ما نگاه درجه دوم به ساحت مدیریت علوم انسانی است و اگر بخواهیم چرخه را ترسیم کنیم، باید گامهایی برداریم؛ مأ متاسفانه نتوانستهایم این چرخه را کاملاً طراحی کنیم.
هاشمیان بیان کرد: گام اول این است که دانشی که تولید میکنیم را ثبت کنیم و آثار دیگران را هم ترجمه کنیم ولی در این عرصه یعنی هم در انتقال آثار جریانساز علوم انسانی غرب در راستای فکر خودمان و هم در تولید آثار داخل موفق نبودهایم. مثلاً هابرماس در ایران خیلی شناختهشدهتر از فلاسفه دیگر غربی است که رویکردهای دینی دارند.
رئیس میز اسلامیسازی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه قم گفت: ما دانشگاه داریم و در کنار آن پژوهشگاه ولی از آثار همدیگر مطلع نیستند چه رسد به دو دانشگاه و دو پژوهشگاه مختلف که در دو شهر هستند.
وی افزود: بحث دیگر ترجمه به عربی و انگلیسی است که بسیار آشفته و بی نظم است و این سبب شده است تا نهادهای غرس شده باروری لازم را نداشته باشد.
وی بیان کرد: گام دوم این است که بتوانیم نسبت به نشر و تبادل دانش اقدام کنیم در حالی که ساختار نشریات علمی ـ پژوهشی ما طوری است که مورد رجوع شایسته نیست. چقدر ما همدیگر را میخوانیم و میبینیم و چقدر کرسی نظریهپردازی و آزاداندیشی و .... برگزار میشود؟
هاشمی بیان کرد: تجربه غرب در این بعد، قابل استناد و استفاده است تا ببینیم شبکه خود را چگونه ساماندهی کرده است.
هاشمیان ادامه داد: مرحله سوم بعد از تبادل، مرحله تبدیل دانش است، یعنی در گام اول، این تبدیل نیازمند توسعه دانشهای میان رشتهای است؛ دانشهایی که از مجموعه رشتههای علمی میتوانند عصارهگیری کنند که نیازمند گفت و گوی میان رشتهای است.
رئیس میز اسلامیسازی دفتر تبلیغات اسلامی حوزه قم گفت: مرحله دیگر هم کاربست است؛ مثلاً در حوزه اقتصاد اسلامی و بانکداری کارهایی شد ولی مادامی که وزارت اقتصاد و بانک مرکزی مجالی برای اجرای این نظریه نمیدهد، راه به جایی نمیبرد و کاربستی صورت نمیگیرد.
وی تأکید کرد: باید بین نهاد علم و اجرا ارتباط برقرار شود ولی جای ما در این نهادها و حتی نهادهای واسطه خالی است و با اینکه ما شوق زیادی نشان میدهیم ولی از سوی این نهادها استقبالی نمیبینیم.
هاشمیان اظهار کرد: در ایام بررسی بودجه و بودجهنویسی ما فریاد میزنیم که یکی از پژوهشگاه و پژوهشکدهها بودجه را نقد کنند ولی صدایی از کسی بیرون نمیآید زیرا ظاهراً دغدغه کسی نیست.
انتهای پیام مطالب مرتبط
